Râfi bin Leys | |
|---|---|
| Kaybolma | y. 809 Horasan |
| Tanınma nedeni | Abbâsîlere karşı büyük çaplı bir isyana liderlik etmiştir |
Râfi bin Leys bin Nasr bin Sayyār (Arapça: رافع بن الليث بن نصر بن سيار) 806-809 yılları arasında Abbâsîlere karşı büyük çaplı bir isyana önderlik eden Horasanlı bir Arap soylusudur.
Arka plan
Horasan'ın son Emevi valisi Nasr bin Seyyar'ın torunudur. Babası Leys, muhtemelen Halife Mansûr'un Fergana'nın Türk hükümdarına elçi olarak gönderdiği "Emîrü'l-mü'minîn mawlası" idi. Belâzürî'ye göre Râfi, Semerkant'ta garnizon komutanı olarak görev yapmıştır.
796 yılında Halife Harun Reşid, Abbasi elitlerinin önde gelen isimlerinden Alî bin Îsâ bin Mâhân bin Mâhân'ı Horasan valisi olarak atamıştır. Alî'nin eyaleti acımasızca sömürmesi ve baskıcı mali önlemleri, yerel elitler arasında büyük bir hoşnutsuzluğa ve Hâricî ayaklanmalarının patlak vermesine neden olmuştur. Nisan 805'te, Harun Reşid'e ulaşan şikayetlerin sayısı giderek artınca, durumu bizzat yerinde incelemek için Rey'e gitmiştir. Ancak Alî, halifenin huzuruna çıktığında, bir kaynağa göre 30 milyon altın dinar değerinde muazzam bir hazine getirmişti ve bunu halifenin maiyetine ve ailesine cömertçe dağıtmıştır. Sonuç olarak Harun Reşid onu sadece yerinde tutmakla kalmamış, aynı zamanda dönüş yolculuğunun bir kısmında ona eşlik etmiştir; bu nadir görülen bir şeref göstergesidir.
Son yıllar
Sonuç olarak, 806 yılında Râfi Semerkant'ta bir isyan başlattığında, bu isyan hızla Horasan'a yayılmış ve hem Araplar hem de İran yerlileri arasında destek bulmuştur. Râfi ayrıca Oğuz ve Karluk Türklerinin de desteğini sağlamıştır.
Harun Reşid, Alî'yi görevden aldı ve yerine Herseme bin A'yen'i atamıştır ve 808'de durumu halletmek için doğuya doğru ilerlemiş, ancak Mart 809'da Tus'ta ölmüştür. Harun Reşid'in ölümünden sonra Râfi, Harun Reşid'in oğlu ve Horasan'ın yeni valisi Memûn'a teslim olmayı seçmiştir. Affedilmiştir ancak ondan sonra hakkında başka hiçbir şey bilinmememktedir.
Notlar
- ↑ Taberî, isyanın nedeni olarak Alî bin Îsâ bin Mâhân'ya yönelik herhangi bir şikâyetten söz etmez; bunun yerine isyanı, Râfi ile Yahya bin el-Eş'as bin Yahya et-Tâî'nin karısı arasındaki yasak ilişkiye bağlar. Söz konusu kadın, Râfi ile yeniden evlenmeden önce İslam'dan dönme (ve böylece Yahya ile olan evliliğini geçersiz kılma) noktasına kadar ileri gitmişti. Yahya'nın Halife'ye şikâyette bulunması üzerine Halife, Alî'ye Râfi'yi tutuklaması talimatını verdi. Râfi hapisten kaçtı ve Alî'ye karşı bir isyan başlattı.
Kaynakça
- Özel
- 1 2 3 4 Bosworth 1995, ss. 385–386.
- 1 2 Bosworth 1989, s. 259 (note 891).
- ↑ Kennedy 2004, ss. 144–145.
- ↑ Bosworth 1989, ss. 250–254.
- ↑ Bosworth 1989, ss. 259–261.
- Genel
- Bosworth, C.E., (Ed.) (1989). The History of al-Ṭabarī, Volume 30: The ʿAbbāsid Caliphate in Equilibrium: The Caliphates of Mūsā al-Hādī and Hārūn al-Rashīd, A.D. 785–809/A.H. 169–192. SUNY series in Near Eastern studies. (İngilizce). Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-88706-564-4.
- Bosworth, C. E. (1995). "Rāfiʿ b. al- Layt̲h̲ b. Naṣr b. Sayyār". Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Lecomte, G. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume VIII: Ned–Sam (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ss. 385-386. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_6184. ISBN 978-90-04-09834-3.
- Daniel, Elton L. (1979). The Political and Social History of Khurasan under Abbasid Rule, 747–820 (İngilizce). Minneapolis & Chicago: Bibliotheca Islamica, Inc. ss. 172ff. ISBN 978-0-88297-025-7.
- Kennedy, Hugh (2016). The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century (İngilizce) (Second bas.). Oxford ve New York: Routledge. ISBN 978-1-138-78761-2.