Babür

Tarihî önemi ve başarıları

Babür, 1526'da Delhi Sultanlığı'na son vererek günümüzdeki Afganistan, Pakistan ve Hindistan'ın kuzeyini kapsayan topraklar üzerinde Babür İmparatorluğu'nu kurdu. Panipat Muharebesi'ndeki zafer, Hindistan'daki Timuri hanedanının başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Savaşın kazanılmasında, Osmanlı subayı Mustafa Rumi'nin başında bulunduğu topçu taburunun büyük etkisi olmuştur. O dönemde bölgede Babür'ün ordusu dışında top kullanan başka bir ordu bulunmamaktaydı. Hânüvâ Muharebesi'ndeki zafer, Babür'ün Müslüman olmayan bir hükümdara karşı kazandığı ilk zaferdir ve ona İslam dünyasında büyük ün kazandırmıştır. Babür, Hindistan'da beş yıl gibi kısa bir süre bulunmasına rağmen birçok eser yaptırmıştır.

Eserleri ve mirası

Babür Şah, Çağatay edebiyatının Ali Şir Nevai'den sonraki en büyük şairi olarak kabul edilmektedir. Çağatay Türkçesi ile kaleme aldığı Babürnâme, Türk edebiyat tarihinin nesir türündeki başyapıtlarından biri sayılmaktadır. Bu eserde çocukluğundan itibaren hayatını, gezip gördüğü yerleri, kültürleri ve coğrafyaları kronolojik olarak anlatmıştır. Babürnâme, Ekber Şah zamanında Farsçaya çevrilmiş ve daha sonra Urduca, İngilizce, Fransızca, Rusça ve Japonca gibi birçok dile tercüme edilmiştir. Babür'ün divanında 119 gazel, 18 mesnevi, 210 rübâi ve diğer formlarda çok sayıda şiir bulunmaktadır. Divandaki şiirlerde aşk, tabiat, güzellik, sosyal hayat, ahlak ve tasavvuf gibi konular işlenmiştir. Babür'ün Aruz Risâlesi adlı eseri, beş yüzden fazla vezni içeren aruz konulu bir çalışmadır. Hanefi fıkhına ait 'Mübeyyen Der Fıkh' isimli bir mesnevisi ile Hoca Ahrâr'ın eserinden çevirdiği 'Risâle-i Vâlidiyye' adlı tasavvufi eseri de mevcuttur. Babür, Arap ve Uygur alfabelerinin karışımı olan Hatt-ı Baburi denilen yeni bir yazı şeklini geliştirmiştir. Bu yazı ile devlet adamlarıyla haberleştiği ve bir Kur'ân-ı Kerîm yazdırdığı bilinmektedir. Babür'ün bahçelere olan tutkusu, haleflerinin bakıp büyütecekleri bahçelerin temelini oluşturmuştur. Babürnâme'de 22 bahçenin adı geçmekte olup, Babür'ün en sevdiği bahçe Bağ-ı Vefa idi. Babür, Hindistan'da kullanılan takvimden halkın giysilerine, kuşlarına, hayvanlarına ve bitkilerine kadar geniş bir coğrafya tasviri sunmuştur.

Dönemi ve bağlam

Babür'ün doğduğu dönemde Timurlu hanedanı, Orta Asya'nın küçük bir bölgesine hükmetmekteydi. Timur'un soyundan gelen hükümdarların idaresindeki küçük devletler, Özbekler tarafından ortadan kaldırılmıştır. Semerkant, Buhara ve Herat gibi önemli şehirler Özbeklerin eline geçmiştir. Babür, Şah İsmail ile politik bir ittifak kurarak eski topraklarını ele geçirmeye çalışmıştır. Bu ittifak sürecinde Sünni olarak yetişmesine rağmen Şah İsmail'e tabi olmuş ve kırmızı başlık giymiştir. Şah İsmail'in öğretisi Orta Asya'da halk tarafından sevilmemiş ve büyük tepki görmüştür. Babür'ün hatıralarındaki bazı eksik bölümlerin, bu dönemi silmek amacıyla kendisi tarafından çıkarıldığı iddia edilmektedir. Babür, Fars kültüründen yoğun olarak etkilenmiş ve bu etki Hindistan'da Fars kültürünün gelişmesine sebebiyet vermiştir. Babür'ün kişiliğinde okumaya olan büyük ilgi, at biniciliği ve avcılık yetenekleri öne çıkmaktadır. Yakın çevresiyle sofra sohbetleri ve sal gezileri yapmayı seven Babür, içki ve majun kullanımına dair alışkanlıklarıyla da bilinmektedir. Babür, Hindistan'ın aşırı sıcakları ve muson yağmurlarından hoşlanmamış, aklı hep Orta Asya'da kalmıştır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Delhi Sultanlığı (1206 – 1526)
• Babür İmparatorluğu (1526 – 1858)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.