Cihan Şah

Tarihî önemi ve başarıları

Cihan Şah, iktidarı boyunca devletin sınırlarını genişletmek amacıyla çeşitli askeri seferler düzenlemiştir. 1440 yılında Gürcüler üzerine yaptığı seferde Tiflis ve çevresini yağmalamıştır. Bağdat hakimi olan kardeşi İsfahan Han'ın ölümünün ardından Bağdat ve Irak-ı Acem topraklarını ele geçirmiştir. Şahruh'un 1447'deki ölümüne kadar ona itaat eden Cihan Şah, Timurlular arasında çıkan taht kavgasından faydalanarak Fars ve Kirman eyaletlerini topraklarına katmıştır. 1457 yılında Horasan'ı da Karakoyunlu topraklarına dahil ederek devlet sınırlarını bugünkü Irak'ın tamamı, İran, Azerbaycan ve Doğu Anadolu'yu içine alacak şekilde genişletmiştir.

Cihan Şah, Safeviye Tarikatı'nın güçlenmesinden rahatsızlık duymuş ve bu durumu engellemek için çeşitli tedbirler almıştır. 1448 yılında Şeyh Cüneyd'i Azerbaycan topraklarından uzaklaştırmıştır. Şeyh Cüneyd'in Erdebil'e dönmesi üzerine ona karşı harekât hazırlıkları yaparak daha kuzeye gitmesini sağlamıştır. Ancak bu durumla yetinmeyen Cihan Şah, Şirvanşah hakimi Halil'i teşvik etmiş ve ona askeri yardım göndermiştir. 1460 yılında yaşanan savaş sonucunda Şeyh Cüneyd mağlup edilerek öldürülmüştür.

Dönemi ve bağlam

Cihan Şah döneminde Akkoyunlu lideri Uzun Hasan ile ciddi bir rekabet yaşanmıştır. Bu sırada doğu seferinde olan Cihan Şah, 1458'de Herat'ı ele geçirmiştir. Oğlu Hasan Ali'nin isyanını haber alınca Timurlu Ebu Said ile barış yaparak Horasan ve Herat'tan çekilmiş ve Azerbaycan'a dönmüştür. Tebriz'de sultanlığını ilan eden oğlu Hasan Ali'yi yakalayarak Makü Kalesi'ne hapsettirmiştir.

Diğer oğlu Bağdat valisi Pir Budak'ın isyanıyla da uğraşan Cihan Şah, 1463'te oğlunun elindeki Şiraz'ı ele geçirerek onu Bağdat'a çekilmeye zorlamıştır. 15 Aralık 1464 ile 15 Haziran 1466 tarihleri arasında bir yıl yedi ay süren kuşatma sonucunda Bağdat'ı ele geçirmiş ve oğlu Pir Budak'ı öldürtmüştür. Oğullarının isyanlarını bastırdıktan sonra Uzun Hasan üzerine sefere çıkmıştır. 16 Mayıs 1467'de Tebriz'den hareket ederek Anadolu'ya geçmiş ve destek kuvvetlerle Muş Ovası'na kadar ilerlemiştir. Kış mevsiminin bastırması üzerine seferi bırakıp ordusunu dağıtarak geri çekilmeye başlamıştır.

Anısı

Cihan Şah'ın geri çekilme haberini alan Uzun Hasan, günümüz Sancak dolaylarında ona baskın düzenlemiştir. Kaçmaya çalışan Cihan Şah yakalanmış ve 10 veya 11 Kasım 1467 tarihinde öldürülmüştür. Cihan Şah'ın ölümünün ardından Uzun Hasan, Karakoyunlular'ın elindeki birçok yeri ele geçirmiştir. Cihan Şah'ın oğullarının küçük yerleri idare etmesi sonucu Uzun Hasan bu bölgeleri de teker teker alarak kısa sürede Karakoyunlu devletine son vermiştir. Edebiyata önem veren Cihan Şah'ın Hakîkî mahlasıyla Azerbaycan Türkçesi ve Farsça şiirleri bulunmaktadır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Gök Mescit (Tebriz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.