Bilgi Merkezi / Rehber
Kaşgarlı Mahmud
Mahmûd bin Hüseyîn bin Muhammed el-Kâşgarî veya bilinen adıyla Kâşgarlı Mahmud (1008-1102), Türk dilleriyle ilgili çalışmalarıyla tanınmış 11. yüzyıl leksiko…
Son gözden geçirme: 22.10.2026
- Doğum
- 1029
- Vefat
- 1101
- Alan
- Bilim ve kültür insanları
- Dönem
- 9.–13. yüzyıl
- Doğum yeri
- Kaşgar
- İlgili Türk devletleri
- Karahanlılar
Hayatı
Kâşgarlı Mahmud, 1008 yılında Kâşgar'da dünyaya gelmiştir. Bazı kaynaklara göre doğum yeri Kâşgar'ın 45 kilometre güneybatısındaki Opal kasabası iken, diğer kaynaklar Isık Göl yakınındaki Bars Kul'u işaret etmektedir. Karahanlı Devleti hanedan sülalesine mensup olduğu anlaşılan Mahmud, babası Hüseyin Emir Tekin'in zehirlenmesiyle sonuçlanan saray darbesinin ardından 1057 yılında Kâşgar'dan ayrılmak zorunda kalmıştır. Batı Karahanlı hakanı İbrahim'in adamlarından kaçmak için gezgin ve bilgin kimlikleriyle yer değiştiren Mahmud, bu süreçte Orta Asya'yı boydan boya katetmiş ve Anadolu üzerinden Bağdat'a ulaşmıştır.
Bağdat'ta yerleşen Kâşgarlı Mahmud, dönemin önemli bir bilim ve kültür merkezi olan bu şehirde çalışmalarını sürdürmüştür. 1080 yılında Kâşgar'a dönen Mahmud, kendi adına izafeten kurulan Mahmudiye Medresesi'nde dersler vererek binlerce öğrenci yetiştirmiştir. 1105 yılında 97 yaşında vefat eden Kâşgarlı Mahmud'un naaşı, Opal köyündeki Mahmudiye mezarlığına defnedilmiştir.
Eserleri ve mirası
Kâşgarlı Mahmud'un en bilinen eseri, dünyaca tanınan Dîvânu Lugâti't-Türk'tür. Bu eseri 1072 yılında Bağdat'ta yazmaya başlayan yazar, 12 Şubat 1074'te tamamlamış ve 1076'da son şeklini vermiştir. Eser, Ocak 1077'de bitirilerek Abbasi Halifesi Muktedî-Biemrillah'ın oğlu Ebü'l-Kasım Abdullah'a sunulmuştur. Kitabın günümüze ulaşan tek yazma nüshası, İstanbul'daki Millet Yazma Eser Kütüphanesinde muhafaza edilmektedir.
Kâşgarlı Mahmud'un ayrıca Kitâbu Cevâhirü'n-Nahv fi Lugâti't-Türk adlı bir eser kaleme aldığı bilinmektedir. Türk dilinin ilk gramer kitabı olarak nitelendirilen bu eser, nerede ve nasıl kaybolduğu belirlenemeyerek günümüze ulaşamamıştır.
Dönemi ve bağlam
Kâşgarlı Mahmud, Karahanlılar döneminde yaşamış ve dönemin bütün klasik ilimlerini tahsil etmiştir. Arapça ve Farsçayı çok iyi öğrenen Mahmud, Saciye ve Hamidiye Medreseleri'nde eğitim görmüştür. On beş yıl süren gezileri sırasında Türklerin örf ve adetlerini mahallinde araştırmış; Hakaniye, Oğuz, Kıpçak, Argu, Çiğil ve Kepenek şivelerini yerinde öğrenmiştir.
Kâşgarlı Mahmud'un türbesi, öğrencileri tarafından inşa edilmiş ve günümüze kadar dört kez yenilenmiştir. Türbe kompleksinde sandukanın bulunduğu oda, Kur'an okuma salonu ve müze bölümü yer almaktadır.
Haritada ve ilgili kayıtlar
- Türk Dünyası Haritası’nda göster
- Karahanlılar (840 – 1212)
Benzer / İlgili Türk büyükleri
Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Kâşgarlı Mahmud» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
- Vikipedi: Kâşgarlı Mahmud (sürüm 38270708, CC BY-SA 4.0; yapay zekâ editör desteğiyle özetlenmiş ve uyarlanmıştır, değişiklik yapılmıştır) ↗
- Madde yazarları ve sürüm geçmişi (Vikipedi) ↗
- Lisans: Creative Commons Atıf-AynıLisansla Paylaş 4.0 (CC BY-SA 4.0) ↗
- Vikiveri: Q563564 (CC0) — tarihler ve konum ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.