Çevirmeli ağ

Çevirmeli ağ (İngilizce: Dial-up), bir bilgisayar ağına veya internete erişmek için standart telefon hatlarının ve bir modemin kullanıldığı bir bağlantı türüdür. Bu sistemde modem, internet servis sağlayıcısının (İSS) belirlediği bir telefon numarasını çevirerek bağlantı kurar. Geleneksel bakır telefon hatları üzerinden ses frekanslarını kullanarak dijital verileri ileten bu teknoloji, genişbant internet (ADSL, fiber vb.) yaygınlaşana kadar dünya çapında ve Türkiye'de en yaygın internete erişim yöntemi olmuştur. Çevirilen telefon numarası, gerçek (yani normal bir telefonla da aranabilen) veya sanal (örneğin GPRS bağlantısı için çevrilen *99***1# numarası gibi) bir telefon numarası olabilir.

Çevirmeli ağ bağlantısının merkezinde modem (modülatör-demodülatör) cihazı bulunur. Bilgisayarlar dijital verilerle çalışırken, standart telefon ağları (PSTN) analog ses sinyallerini iletmek üzere tasarlanmıştır. Modem, bilgisayardaki dijital verileri telefon hattından geçebilecek analog ses sinyallerine (modülasyon) dönüştürür. Karşı taraftaki internet servis sağlayıcısının modemi ise bu ses sinyallerini tekrar dijital veriye (demodülasyon) çevirerek internet omurgasına aktarır.

Bu teknolojinin en bilinen standartları V.90 ve V.92'dir ve teorik olarak maksimum 56 kbps (saniyede 56 kilobit) indirme (download) hızına ulaşabilir. Ancak telefon hattının kalitesine, santrale olan uzaklığa ve hat gürültüsüne bağlı olarak bu hız genellikle 40-50 kbps civarında kalmıştır. Yükleme (upload) hızları ise genellikle 33.6 kbps veya 48 kbps ile sınırlıydı.

Çevirmeli ağın ilk yıllardaki en büyük avantajı, yeni bir altyapı gerektirmemesiydi. Halihazırda var olan telefon hatları kullanıldığı için, telefon hattı olan her ev potansiyel olarak internete bağlanabilirdi.

Ancak teknolojinin doğası gereği bazı önemli dezavantajları bulunmaktaydı:

• Hız: 56 kbps hızı, metin tabanlı siteler ve e-posta iletişimi için yeterli olsa da, yüksek çözünürlüklü görsellerin, müziklerin veya videoların indirilmesi için son derece yavaştı.
• Hattı Meşgul Etme: Çevirmeli ağ bağlantısı ses frekanslarını kullandığı için, internete bağlı olunan süre boyunca telefon hattı meşgul olurdu. İnternetteyken dışarıdan gelen telefon aramaları düşer veya kişi telefonla konuşmak istediğinde internet bağlantısını kesmek zorunda kalırdı.
• Gecikme (Ping): Çevirmeli ağ bağlantılarında veri paketlerinin iletim süresi uzundu. Bu yüksek gecikme süreleri (genellikle 150-400 ms arası), çevrimiçi çok oyunculu oyunların oynanmasını oldukça zorlaştırıyordu.

Türkiye'de internetin ev kullanıcıları arasında yaygınlaşması 1990'ların sonu ve 2000'lerin başında çevirmeli ağ sayesinde olmuştur. O dönemde milyonlarca kullanıcı, internete bağlanmak için çevirmeli ağ teknolojisini kullanmıştır.

Türkiye'de çevirmeli ağ bağlantısı genellikle Türk Telekom'un sağladığı özel servis numaraları üzerinden yapılırdı. En bilinen erişim numaraları 145 ve 146 idi:

• 145 Numarası: Abonelikli internet paketleri için kullanılırdı. Kullanıcılar bir İnternet Servis Sağlayıcısından (Superonline, e-kolay, Ixir, TTNet vb.) bir paket satın alır ve bağlantı için 145 numarasını çevirerek kullanıcı adı ve şifreleriyle giriş yaparlardı.
• 146 Numarası: Aboneliksiz (öde-kullan) modeldi. Herhangi bir İSS üyeliği gerektirmeden direkt 146 çevrilerek internete bağlanılır, ücretlendirme telefon faturasına dakika bazlı olarak, normal şehir içi telefon görüşmesinden daha yüksek bir tarifeyle yansıtılırdı.

Bu dönemde çevirmeli ağ modemlerinin karşı tarafla bağlantı kurarken çıkardığı karakteristik "handshake" (el sıkışma) cızırtısı, Türkiye'deki internet kültürünün unutulmaz sembollerinden biri haline gelmiştir.

2000'li yılların ortalarından itibaren ses ve veriyi aynı anda iletebilen (telefonu meşgul etmeyen) ve çok daha yüksek hızlar sunan genişbant internet teknolojilerinin (özellikle ADSL ve Kablo İnternet) evlere girmesiyle çevirmeli ağ hızla popülerliğini yitirmiştir. Günümüzde fiber optik ağlar ve 4G/5G gibi mobil teknolojilerin yaygınlaşması sebebiyle, çevirmeli ağ sadece genişbant altyapısının hiç ulaşmadığı çok ücra bölgelerde veya acil durumlarda eski sistemlere erişim sağlamak için nadiren kullanılan, ömrünü tamamlamış bir teknoloji olarak kabul edilmektedir.

İnternet ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.