Ragnarök, İskandinav mitolojisinde dünyanın sonunu, tanrıların ve mitolojik varlıkların katıldığı büyük bir savaşı ve ardından dünyanın yeniden doğuşunu kapsayan olaylar dizisidir. Anlatıda Odin, Thor, Týr, Freyr, Heimdallr ve Loki gibi birçok tanrı ve mitolojik varlık ölür; dünya ateş ve suyla yıkıma uğrar. Daha sonra dünya yeniden ortaya çıkar, hayatta kalan ve geri dönen tanrılar bir araya gelir ve insanlık Líf ile Lífþrasir [Líf_and_Lífþrasir] adlı iki insan aracılığıyla yeniden çoğalır.
Ragnarök hakkındaki başlıca kaynaklar, 13. yüzyılda daha eski geleneksel malzemelerden derlenen Manzum Edda ile Snorri Sturluson tarafından 1220'lerde derlenen Nesir Edda'dır. Ragnarök geleneğine ilişkin daha eski izler 10. yüzyıla tarihlenen Eiríksmál ve Hákonarmál adlı skald şiirlerinde de görülür. Snorri'nin Nesir Edda'sı ise olayları bütünlüklü bir anlatı hâlinde aktaran ilk kaynaktır.
Anlatı
Ragnarök'ün son savaşında tanrılar ve karşıtları arasındaki başlıca karşılaşmalar, Nesir Edda'nın Gylfaginning bölümünde şu şekilde aktarılır:
| Tanrı | Karşıtı | Sonuç |
|---|---|---|
| Odin | Fenrir | Fenrir Odin'i yutar; ardından Víðarr Fenrir'i öldürerek babasının intikamını alır. |
| Thor | Jörmungandr | Thor yılanı öldürür ancak zehrinden etkilenerek dokuz adım attıktan sonra ölür. |
| Freyr | Surtr | Freyr, daha önce Skírnir'e verdiği kılıcından yoksun olduğu için Surtr tarafından öldürülür. |
| Týr | Garmr | Birbirlerini öldürürler. |
| Heimdallr | Loki | Birbirlerini öldürürler. |
Ragnarök'ten önce Fimbulvetr adı verilen büyük kış yaşanır. Snorri Sturluson'un anlatısında yaz mevsiminin araya girmediği üç kışın yanı sıra savaşların dünyaya yayıldığı bir dönemden söz edilir. Toplumsal düzen çözülür; kardeşler birbirini öldürür ve aile bağları bozulur. Ardından güneş ve ay kurtlar tarafından yutulur, yıldızlar gökyüzünden kaybolur. Yeryüzü ve dağlar sarsılır, ağaçlar köklerinden sökülür ve bağlı tutulan varlıkların bağları kopar.
Bu çözülmenin ardından Fenrir serbest kalır. Jörmungandr denizden karaya doğru ilerler ve zehrini havaya ve suya yayar. Ölülerin tırnaklarından yapıldığı anlatılan Naglfar adlı gemi serbest kalır; Snorri'nin anlatısında gemiyi dev Hrymr yönetir. Gökyüzü yarılır ve Surtr önderliğindeki Múspell'in oğulları ilerleyerek Bifrost'u geçer; geçişleri sırasında köprü kırılır. Fenrir, Jörmungandr, Loki, Hrymr ve buz devleri de son savaşın yapılacağı Vígríðr ovasında toplanır. Loki'yi Hel'in güçleri takip eder.
Bunun üzerine Heimdallr, Gjallarhorn adlı boruyu çalar ve tanrıları uyarır. Odin Mímir'e danıştıktan sonra Æsir ile Einherjar savaşa hazırlanır ve Vígríðr'e gider. Odin, Gungnir adlı mızrağıyla Fenrir'in karşısına çıkar; Thor Jörmungandr'la, Freyr Surtr'la ve Týr Garm'la savaşır. Freyr Surtr tarafından öldürülürken Týr ile Garm birbirlerini öldürür.
Fenrir Odin'i yutar; ardından Odin'in oğlu Víðarr kurdu öldürerek babasının intikamını alır. Thor, Mjöllnir ile Jörmungandr'ı öldürdükten sonra dokuz adım atar ve yılanın zehri nedeniyle yere düşerek ölür. Loki ile Heimdallr da çarpışmalarında birbirlerini öldürür. Sonunda Surtr dünyayı ateşe verir; güneş kararır, yıldızlar gökyüzünden kaybolur ve dünya denizin içine gömülür.
Ragnarök sonrası
Yıkımdan sonra dünya denizden yeniden yeşermiş hâlde yükselir. Víðarr ve Váli ile Thor'un oğulları Magni ve Móði hayatta kalırken Baldr Hel'den geri döner. Líf ve Lífþrasir ise felaketten korunarak kurtulur ve yeni insan kuşaklarının ataları olur. Böylece Ragnarök yalnızca dünyanın yok oluşunu değil, kozmik düzenin ve insanlığın yenilenmesini de içerir.
Adı
Eski Norsça Ragnarǫk sözcüğünün ilk bölümü ragna, “tanrılar” veya “hükmeden güçler” anlamındaki regin sözcüğünün çoğul tamlayan biçimidir. Rǫk ise bağlama göre “yazgı” veya “sonuç” anlamları taşır; bu nedenle ad genellikle “tanrıların yazgısı” veya “tanrıların son yazgısı” biçiminde yorumlanır.
Bazı Orta Çağ metinlerinde görülen Ragnarøkkr biçimindeki røkkr ise “alacakaranlık” anlamındadır. “Tanrıların Alacakaranlığı” yorumu bu ikinci biçimden kaynaklanır ve özellikle Richard Wagner'in Der Ring des Nibelungen dizisinin son operası Götterdämmerung ile yaygınlaşmıştır.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ↑ Hultgård, Anders (2022). The End of the World in Scandinavian Mythology: A Comparative Perspective on Ragnarök (İngilizce). Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780192867254.001.0001. ISBN 978-0-19-286725-4.
- ↑ Hultgård, Anders (2022). "Poetry and Mythographies". The End of the World in Scandinavian Mythology: A Comparative Perspective on Ragnarök (İngilizce). Oxford University Press. ss. 103-146. doi:10.1093/oso/9780192867254.003.0004.
- 1 2 3 Hultgård, Anders (2022). The End of the World in Scandinavian Mythology: A Comparative Perspective on Ragnarök. Oxford University Press. ISBN 9780192867254.
- 1 2 3 4 Sturluson, Snorri (1995). Edda (İngilizce). İngilizceye çeviren ve yayına hazırlayan Anthony Faulkes. Londra: Dent. ISBN 978-0-460-87616-2.
- 1 2 Hultgård, Anders (2022). "The Signs of the End and the Final Battle". The End of the World in Scandinavian Mythology: A Comparative Perspective on Ragnarök (İngilizce). Oxford University Press. ss. 265-336. doi:10.1093/oso/9780192867254.003.0007.
- ↑ Hultgård, Anders (2022). "Destruction and Renewal". The End of the World in Scandinavian Mythology: A Comparative Perspective on Ragnarök (İngilizce). Oxford University Press. ss. 337-373. doi:10.1093/oso/9780192867254.003.0008.
Dış bağlantılar
Wikimedia Commons'ta Ragnarök ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
Vikisöz'de Ragnarök ile ilgili sözler mevcuttur. (İngilizce)- İsveç Tarih Müzesi'nde Ragnarök ve İskandinav mitolojisi