Samizdat

Samizdat (Rusça: самиздат) Sovyet bloğunu oluşturan ülkelerdeki kaçak yayınları ve bu yayınların el altından dağıtılmasını kapsayan terimdir. Komünist rejim tarafından sansürlenen yayınların kopyaları kısa bir sürede basılır ve bu kopyaları alanlar da kopyalayarak dağıtmaya devam ederdi. Bu kopyalar çoğunlukla el yazısı ya da daktilo yazısı olurdu.

Örnek olarak samizdat, Mikhail Bulgakov'un romanı Usta ile Margarita ya da Václav Havel'in yazısı Güçsüzlerin Gücü gibi metinlerin kopyalanması, arkadaşlar arasında dağıtılmasına denmektedir. Yasak edebiyat eserlerinin ve süreli yayınların çoğaltılma teknikleri, karbon kağıdı yardımıyla el yazısı olarak ya da daktiloyla birkaç kopyayla başlayıp daha büyük nicelikte yarı profesyonel baskı makineleriyle çoğaltmaya kadar değişiklik gösterdi. Glasnost'tan önce bu uygulama çok tehlikeliydi. Çoğaltma makineleri, baskı makineleri ve daktilolar bile KGB'nin kontrolü altındaydı; bu makinelerden alınan referans çıktı örnekleri KGB tarafından teşhis için saklanıyordu.

Terminoloji ve Kökeni

Etimolojik olarak samizdat sözcüğü, sam (Rusça: сам, "kendi, kendi kendine") ve izdat (Rusça: издательство / izdatel'stvo kelimesinin kısaltması olan izdat, "yayınevi") kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup "kendi kendine yayımlanmış" anlamına gelmektedir. Terim, Gosizdat (Devlet Yayınevi) gibi resmi Sovyet devlet yayıncılık kısaltmalarına bir parodi olarak ortaya atılmıştır. Şair Nikolay Glazkov, 1940'larda kendi şiir kopyalarını ciltleyip kapağına Samsebyaizdat ("Kendi Kendime Yayımladığım") yazarak benzer bir kelime oyunu üretmiştir.

Samizdat kavramının yanı sıra zamanla benzer türev terimler de ortaya çıkmıştır. Bunlardan biri olan Tamizdat, SSCB dışında veya Batı ülkelerinde yayımlanıp ülkeye gizlice sokulan edebiyat eserlerini ifade eder (Rusça tam, "orada" anlamına gelir). Bir diğer türev olan Magnitizdat ise teyp kasetleri yardımıyla gizlice çoğaltılan ve elden ele dağıtılan müzik ile ses kayıtlarını tanımlamak için kullanılmıştır.

Teknikler ve Çoğaltma Yöntemleri

Samizdat yayınlarının çoğaltılması ve dağıtılması son derece meşakkatli ve yüksek risk taşıyan bir süreçti. En yaygın kullanılan yöntem daktilo ile yazım sırasında araya yerleştirilen karbon kağıtlarıyla tek seferde birkaç kopya elde etmekti. Daktiloya erişimi olmayan kişiler metinleri doğrudan defterlere elle yazarak kopyalardı. 1970'lerden itibaren yarı profesyonel çoğaltma makineleri kullanılmaya başlansa da bu tür teknik araçlar devletin ve KGB'nin sıkı denetimi altındaydı. Yayınları alan kişilerin de metinleri çoğaltıp başkalarına aktarmasıyla zincirleme bir dağıtım ağı oluşturulmaktaydı. Yayınları okuyan her bireyin metni kopyalayıp başkalarına aktarmasıyla zincirleme bir dağıtım ağı oluşmaktaydı.

Bir de bunun "Tamizdat" adı verilen bir türü vardır. "Tamizdat", "samizdat"ın ülke dışında, Batıdaki kapitalist yayınevleri tarafından yayımlanan versiyonuna verilen addır (Rusça: там, tam, “orada, oralarda”).

Kaynakça

^ Smith, S. A. (2017). The Oxford handbook of the history of communism. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0198779414.
^ Pons, Silvio (2020). The Cambridge history of communism. Cambridge, Birleşik Krallık: Cambridge University Press. ISBN 978-1316634578.

Sovyetler Birliği ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[KomünizmTarihi-1] Smith, S. A. (2017). The Oxford handbook of the history of communism. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0198779414.

[CambridgeKomünizmTarihi-2] Pons, Silvio (2020). The Cambridge history of communism. Cambridge, Birleşik Krallık: Cambridge University Press. ISBN 978-1316634578.