Zeami (Japonca: 世阿弥 ya da Kanze Motokiyo 観世元清, 1363 – 1443), Japon aktör ve oyun yazarıdır.

Başyapıtı olan Fūshi kaden dışında, aktörler için pratik ders kitapları yazmış ve Noh tiyatrosunu ciddi bir sanat dalı olarak kabul ettirmiştir. Kitaplarında, mistik Japon felsefesi yer bulmuştur.

Mirası ve etkisi

Zeami'nin görüşleri, Japon tiyatrosunun yanı sıra Eugenio Barba ve Jerzy Grotowski gibi Avrupalı tiyatro sanatçılarını da etkilemiştir. Zeami, oyuncunun sanatsal olgunluğa ve mükemmelliğe ulaşmasını belirleyen ilkeler arasında yūgen ve hana kavramlarına yer vermiş, ayrıca oyuncunun seyircinin tepkilerini ve beklentilerini dikkate almasının önemini vurgulamıştır. Zeami, Noh tiyatrosundaki sanatı açıklamak için üç temel unsurdan söz eder: ten (deri), et ve kemik. Görme, ses ve yürekten kaynaklanan sanat biçimlerini bu üç unsurla ilişkilendirerek görmeye dayalı sanatı tene, sese dayalı sanatı ete ve yürekten kaynaklanan sanatı kemiğe benzetir. Bu yaklaşım, oyunculuk sanatının yalnızca dış görünüşe veya tekniğe değil, içsel bir olgunluğa da dayanması gerektiğini ifade eder. Zeami'nin oyunculuk ve Noh tiyatrosu üzerine yazıları, yalnızca Noh'un tarihsel ve estetik ilkelerinin anlaşılmasında değil, modern oyunculuk kuramlarının gelişiminde de etkili olmuştur. Bu yazılar, özellikle Tadashi Suzuki'nin çalışmalarında, shingeki olarak adlandırılan modern Japon tiyatrosundan farklı bir tiyatro anlayışının geliştirilmesinde kaynaklardan biri olarak değerlendirilmiştir.

Kaynakça

  1. ^ Rath, Eric C. (2003). "Remembering Zeami: The Kanze School and Its Patriarch". Asian Theatre Journal. 20 (2): 191-208. doi:10.1353/atj.2003.0027. ISSN 1527-2109. 
  2. ^ Allain, Paul; Harvie, Jen (2024). The Routledge Companion to Theatre and Performance (İngilizce). Taylor & Francis. ISBN 978-1-040-12779-7. 
  3. ^ a b c Aydın, Handan (13 Şubat 2012). "COPEAU: AKTÖRÜN NÖTR KONUMUNDAN FİLİZLENEN SAMİMİ TİYATRO". Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi. İstanbul Üniversitesi (13): 1-14. ISSN 1303-8605. 
  4. ^ Zeami (2023). Çiçeğin Ruhu: Noh Tiyatrosunun Klasik Öğretileri. Yamamoto, Naoki; Taşkın, Rümeysa tarafından çevrildi. İthaki Yayınları. ISBN 978-605-265-177-3. 
  5. ^ Eugenio Barba ve Nicola Savarese, Oyuncunun Gizli Sanatı: Tiyatro Antropolojisi Sözlüğü, Çev. Ayşın Candan, YKY, İstanbul, 2000, s. 37.