Erdal İnönü

Erdal İnönü (6 Haziran 1926, Ankara - 31 Ekim 2007, Houston), Türk fizikçi, akademisyen ve siyasetçi.

Son gözden geçirme: 22.10.2026

Doğum: 6 Haziran 1926
Vefat: 31 Ekim 2007
Alan: Bilim ve kültür insanları
Dönem: 20.–21. yüzyıl
Kabri / türbesi: Zincirlikuyu Mezarlığı
İlgili Türk devletleri: Türkiye Cumhuriyeti

Hayatı

Erdal İnönü, 6 Haziran 1926 tarihinde Ankara'da dünyaya geldi. Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile Mevhibe İnönü'nün üç çocuğunun ortancasıdır. İlk, orta ve lise öğrenimini Ankara'da tamamladıktan sonra 1943'te Ankara Gazi Lisesi'nden, 1947'de ise Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi fizik-matematik bölümünden mezun oldu. Eğitimine devam etmek için gittiği Amerika Birleşik Devletleri'nde California Teknoloji Enstitüsü'nde (Caltech) 1948'de yüksek lisans, 1951'de doktora derecelerini aldı. Bir süre Princeton Üniversitesi'nde araştırma yaptıktan sonra 1952'de Türkiye'ye döndü ve akademik kariyerine başladı.

1957 yılında Sevinç Sohtorik ile evlendi. 1955'te Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi'nde doçent oldu, ardından kuramsal fizik profesörü olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi'ne (ODTÜ) geçti. ODTÜ'de teorik fizik bölüm başkanlığı, Fen ve Edebiyat Fakültesi Dekanlığı, rektör vekilliği ve rektörlük görevlerinde bulundu. 1974'te fizik dalında TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü kazandı ve 1975'te Boğaziçi Üniversitesi'ne geçerek Temel Bilimler Fakültesi Dekanlığı görevini üstlendi. 1982'de TÜBİTAK Feza Gürsey Enstitüsü Müdürlüğüne atandı.

Tarihî önemi ve başarıları

1951 yılında Eugene Wigner ile Princeton Üniversitesi'nde ortaklaşa yürüttüğü çalışma, gruplar kuramında genel bir yöntem niteliği kazanarak matematiksel fiziğin temel yöntemleri arasına girdi. "İnönü-Wigner Grup İndirgenmesi" olarak bilinen bu çalışma, çağdaş matematiksel fiziğin temel kavramlarından biri kabul edilmektedir. 2004 yılında fizik alanında Nobel'den sonraki en önemli ödül olan Wigner Madalyası'nı alarak bu ödülü Feza Gürsey'den sonra alan ikinci Türk oldu. TÜBİTAK'ın kuruluşuna katkıda bulundu ve Atom Enerjisi Komisyonu, UNESCO Yürütme Konseyi üyeliği ile Türk Fizik Derneği başkanlığı gibi görevlerde bulundu.

Dönemi ve bağlam

12 Eylül Darbesi'nin ardından siyasi faaliyetlerin serbest bırakılmasıyla 1983'te öğretim ve yöneticilik görevlerinden ayrılarak Sosyal Demokrasi Partisi'nin (SODEP) kurucu üyesi ve ilk genel başkanı oldu. SODEP'in Halkçı Parti ile birleşmesi sonucu kurulan Sosyaldemokrat Halkçı Parti'nin (SHP) genel başkanlığını yürüttü. 1989 yerel seçimlerinde SHP'yi birinci parti konumuna taşıyarak 67 il merkezindeki belediye başkanlıklarının 39'unu kazanmasını sağladı. 1991 genel seçimlerinin ardından Doğru Yol Partisi ile kurulan koalisyon hükümetinde başbakan yardımcılığı görevini üstlendi. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın vefatı ve Süleyman Demirel'in cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından yaklaşık 1,5 ay süreyle başbakanlık görevine vekâlet etti.

Eserleri ve mirası

Bilimsel alanda "Group Theoretical Methods in Physics" gibi akademik yapıtların yanı sıra Türkiye'deki fizik ve matematik araştırmalarına ilişkin bibliyografya çalışmaları yayımladı. Siyasi ve düşünsel hayatını yansıtan "Anılar ve Düşünceler" serisi ile "Fikirler ve Eylemler", "Bilim Konuşmaları" ve "Üçyüz Yıllık Gecikme" gibi kitaplar kaleme aldı. Alçakgönüllü ve esprili kişiliğiyle tanındı; gösterişten hoşlanmaması nedeniyle omuzlara alınmak istendiğinde "İnönü yatışı" olarak bilinen hareketle buna engel olmasıyla bilinir. Nisan 2006'da kan kanseri teşhisi konulan İnönü, tedavisi sırasında 31 Ekim 2007'de Houston'da vefat etti. Cenazesi, devlet töreninin ardından İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedildi.

Haritada ve ilgili kayıtlar

Türk Dünyası Haritası’nda göster
Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.

Bu sayfa, Vikipedi'deki «Erdal İnönü» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.

Kaynaklar

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.