Feza Gürsey

Feza Gürsey (7 Nisan 1921, İstanbul - 13 Nisan 1992, New Haven), Türk fizikçi ve matematikçi.

Son gözden geçirme: 22.10.2026

Doğum: 7 Nisan 1921
Vefat: 13 Nisan 1992
Alan: Bilim ve kültür insanları
Dönem: 20.–21. yüzyıl
Kabri / türbesi: Anadolu Hisarı Mezarlığı
İlgili Türk devletleri: Osmanlı Devleti, Türkiye Cumhuriyeti

Hayatı

Feza Gürsey, 7 Nisan 1921 tarihinde İstanbul Anadoluhisarı'nda, Remziye Hisar ve Reşit Süreyya Gürsey'in ilk çocuğu olarak dünyaya geldi. Gürsey, ilkokul eğitimine Paris'teki Jeanne d'Arc okulunda başlamış, ardından Galatasaray Lisesi'nde öğrenim görmüş ve 1940 yılında bu okulu birincilikle bitirmiştir.

İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik-Matematik bölümünden 1944 yılında birincilikle mezun olan Gürsey, Millî Eğitim Bakanlığı sınavını kazanarak İngiltere'deki Imperial College'a gitmeye hak kazanmıştır. 1945-1950 yılları arasında Prof. Dr. H. Jones danışmanlığında doktora çalışmalarını tamamlayan fizikçi, bu süreçte iki önemli makale yayımlamıştır. 1951-1957 yılları arasında Cahit Arf'ın desteğiyle İstanbul Üniversitesi Tatbiki Matematik Kürsüsü'nde asistan olarak görev yapan Gürsey, 1953 yılında doçentlik ünvanını almıştır.

1952 yılında Suha Pamir ile evlenen Feza Gürsey'in 1954 yılında Yusuf adında bir oğlu dünyaya gelmiştir. 1957-1961 yılları arasında Atom Enerjisi Komisyonu bursuyla ABD'ye giden bilim insanı, Brookhaven Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı, Princeton İleri Çalışmalar Enstitüsü ve Columbia Üniversitesi'nde çalışmalar yürütmüştür. 1961'de Türkiye'ye dönen Gürsey, Erdal İnönü'nün girişimleriyle ODTÜ Teorik Fizik Bölümü'nde profesörlük görevine başlamış ve 1974 yılına kadar burada çalışmıştır.

Tarihî önemi ve başarıları

Feza Gürsey, ABD'deki çalışmaları sırasında yük bağımsızlığı ve Baryon korunumu ile Pauli Transformasyonu arasındaki ilişkiyi gösteren makalesiyle fizik dünyasında tanınmıştır. Bu çalışması, Wolfgang Pauli'nin dikkatini çekmiş ve Pauli, Landau'ya yazdığı mektupta bu simetriyi kendi spinor modellerinde kullanmayı düşündüğünü belirtmiştir. Pauli, Gürsey'e Princeton Enstitüsü için referans istediğinde, kendisini tavsiye etme ihtiyacı duymadığını, aksine enstitüyü ona tavsiye edip edemeyeceğini sorguladığını ifade eden bir mektup göndermiştir.

ODTÜ'deki görevi sırasında Türkiye'de teorik fizik alanındaki çalışmaları canlandırmaya çalışan Gürsey, Princeton ve Yale'den ünlü fizikçileri konferanslar için davet etmiştir. 1965-1974 yılları arasında Yale Üniversitesi'nde konuk profesörlük görevini kabul eden bilim insanı, ODTÜ ve Yale arasında dönüşümlü olarak lineer olmayan kiral modeller, konform simetri ve genel görelilik üzerine araştırmalar yapmıştır. 1974 yılında Yale'deki profesörlüğü daimî hale gelen Gürsey, ODTÜ'den ayrılmak zorunda kalmış ve 1971'den 1991'deki emekliliğine kadar Yale Üniversitesi Fizik Bölümü'nde çalışmıştır.

Eserleri ve mirası

Feza Gürsey, temel parçacık fiziğine yaptığı katkılardan dolayı 1977 yılında Sheldon Glashow ile birlikte Oppenheimer Ödülü'nü almıştır. 1991'de emekli olduktan sonra Türkiye'ye dönen Gürsey, Boğaziçi Üniversitesi Fizik bölümünde çalışmaya başlamış ancak prostat kanseri nedeniyle 13 Nisan 1992'de New Haven'da vefat etmiştir.

Naaşı İstanbul Anadoluhisarı'ndaki aile mezarlığına defnedilen Feza Gürsey'in adı, 1993 yılında Ankara Altınpark'ta hizmete açılan bilim merkezine verilmiştir. Kariyeri boyunca TÜBİTAK Bilim Ödülü, Einstein Madalyası, Wigner Madalyası ve Galatasaray Vakfı Madalyası gibi birçok prestijli ödül ve nişana layık görülmüştür.

Haritada ve ilgili kayıtlar

Türk Dünyası Haritası’nda göster
Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.

Bu sayfa, Vikipedi'deki «Feza Gürsey» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.

Kaynaklar

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.