Molla Fenari

Hayatı

Molla Fenari, 1350 ile 1430 yılları arasında yaşamış olan din alimi, müderris ve Osmanlı Devleti'nin ilk şeyhülislamıdır. Asıl adı Şemseddin Mehmed olan Fenari'nin doğum yeri ve kökeni hakkında farklı rivayetler bulunsa da, Osmanlı kaynaklarının çoğu onun Anadolu'da doğduğunu belirtir. Bazı biyografi yazarları Maveraünnehir'de doğup Anadolu'ya göç ettiğini iddia etse de, Fenari lakabının Bursa'nın Yenişehir ilçesi yakınlarındaki Fener kasabasından veya babasının fenercilik mesleğinden gelmesi, bölgeyle olan köklü bağını göstermektedir. Babası Muhammed Hamza b. Ahmed tasavvuf ile uğraşmaktaydı ve Molla Fenari küçük yaşta babasından tasavvuf dersleri almıştır.

Medrese eğitimi sırasında Mevlânâ Alâuddîn Esved, Cemaleddin Aksarayî ve Somuncu Baba'nın derslerine devam etmiştir. Daha sonra Mısır'a giderek Hanefî fıkıh âlimi Ekemâleddîn-i Bâbertî'den dersler almıştır. Molla Fenari, Yıldırım, Çelebi Mehmed ve II. Murad dönemlerinde Bursa'da müderris olarak yaşamış ve çalışmıştır. Ankara Savaşı'ndan sonra Seyyid Mehmedi Buharî ve bir grup alim ile birlikte Timur tarafından esir olarak Kütahya'ya getirilmiştir.

Molla Fenari, Bursa kadısı iken reisliği yaptığı mahkemede Yıldırım Bayezid'in şahitliğini kabul etmeyerek, adalet önünde hükümdarla herhangi bir vatandaşın eşit haklara sahip olduğu ilkesini getirmiştir. Hicaz'a hac ziyaretini ilk defa 1419'da yapmış, dönüşte Mısır'da bir müddet kalarak ders vermiş ve Kudüs'e uğramıştır. 1429 yılında Şam yolu ile ikinci defa hacca gitmiş ve bu arada yine Mısır ve Kudüs'te uğramıştır. Molla Fenari, 1430 yılında Bursa'da vefat etmiştir.

Tarihî önemi ve başarıları

Osmanlı belgelerinde II. Murad'ın 1424 yılında onu Müfti'l Enamlık görevine atamasına kadar, Molla Fenari ile kurulan ve sonradan şeyhülislamlığa dönüşecek müftülük kurumu hakkında hiçbir kayda rastlanmamaktadır. 16. yüzyılda Mehmet Ebussuud Efendi'nin şeyhülislamlığına kadar müftüler, düşük maaşlı ve protokolde düşük seviyelerde bir devlet mercii idi. Kazaskerler günde 500 akçe yevmiye alırken, müftüler önce bunun beşte biri, sonra üçte biri günlük yevmiye alırlardı. Bu nedenle Molla Fenari, Bursa'da müderrislik, kadılık ve müftülük yaparken gelir sağlamak için ipekçilik de yapmıştır.

Eserleri ve mirası

Molla Fenari'nin seçilmiş eserleri arasında Fâtiha sûresinin tefsiri olan Ayn-ül-A'yân ve şeriat usulünde yenilikler meydana getiren Fusûl-ül-Bedâyi' fî Usûl-iş-Şerâyi bulunmaktadır. Mantık ilmi hakkında şerh olan Îsâgûcî Şerhi, 1886'da İstanbul'da basılmıştır. Bilimler Örneği anlamına gelen Enmûzecu'l-Ülûm ansiklopedik bir eserdir. Diğer önemli eserleri arasında Ferâiz-i Sirâçiyye Şerhi, Şerh-i Mevâkib üzerine talikât, Eşâs-ut-Taşrîf, Esmâ'il-Funûn, Eş'ile, Risâletu Riçâl-il-Gayb ve Risâletun fî Menâkib-iş-Şeyh Behâuddîn-i Nakşibendî yer alır.

Anısı

Yönetmenliğini Kürşat Kızbaz'ın üstlendiği 2016 çıkışlı Türk filmi Somuncu Baba: Aşkın Sırrı'nda Molla Fenari karakterini Emin Olcay canlandırmıştır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.