Aziz Mahmud Hüdayi

Hayatı

Aziz Mahmud Hüdâyî, 1541 yılında Karaman Eyâleti'nin Aksaray Sancağı'na bağlı Şereflikoçhisar kazasında dünyaya geldi. Asıl adı Mahmud olan Hüdâyî, Fadlullah bin Mahmud'un oğludur ve Cüneyd-i Bağdâdî neslinden geldiği için seyyid unvanını taşımaktadır. Çocukluk yıllarını Sivrihisar'da geçiren Hüdâyî, ilk eğitimini burada aldıktan sonra tahsil hayatına devam etmek amacıyla İstanbul'a gitmiştir. Küçük Ayasofya Medresesi'nde tefsir, hadis ve fıkıh gibi dinî ilimlerde eğitim gören Hüdâyî, Nazırzâde Ramazan Efendi'nin öğrencisi olmuştur. Hocasının Edirne, Şam ve Mısır'a kadı olarak atanması üzerine bu şehirlerde bulunmuş ve Mısır'da Halvetî tarikatına mensup şeyhlerle temas kurarak tasavvufa yönelmiştir.

Otuzlu yaşlarında Bursa'ya gelen Hüdâyî, Ferhâdiye Medresesi'nde müderrislik yapmış ve hocasının vefatının ardından Bursa kadılığına tayin edilmiştir. Bursa'da Halvetî şeyhi Muhammed Üftade'ye intisap eden Hüdâyî, uzun süre onun hizmetinde bulunarak tasavvufî eğitimini tamamlamış ve irşad icazeti almıştır. XVI. yüzyılın sonlarında İstanbul'a dönen Hüdâyî, önce Küçük Ayasofya çevresinde ve Fatih Camii'nde dersler vermiş, ardından Üsküdar'a yerleşerek kendi dergâhını kurmuştur. 1598 yılında Üsküdar'da bir cami ve dergâh inşa ettiren Hüdâyî, Mihrimah Sultan Camii ve Sultanahmet Camii'nde düzenli vaazlar vermiştir.

Tarihî önemi ve başarıları

Anadolu'da yetişen velîlerden biri olan Aziz Mahmud Hüdâyî, Celvetiyye tarikatının kurucusu olarak kabul edilmektedir. Osmanlı Devleti'nin III. Murad, III. Mehmed, I. Ahmed, II. Osman ve IV. Murad dönemlerinde saygı gören bir dinî şahsiyet olmuştur. Bazı kaynaklara göre IV. Murad'ın kılıç kuşanma merasiminde bulunmuş ve padişahlarla yakın temas halinde olmuştur. Hüdâyî Dergâhı, XVII. yüzyılda İstanbul'un önde gelen tasavvuf ve ilim merkezlerinden biri haline gelmiştir. Sadrazam Halil Paşa, Dilaver Paşa, Şeyhülislam Hoca Sadeddin Efendi ve Nevizade Atayi Efendi gibi devlet adamları ve ilmiye sınıfından birçok kişi onun sohbetlerine katılmıştır.

Üsküdar'daki türbesi, Boğaz'ın dört manevî koruyucusundan biri olarak kabul edilmektedir. Osmanlı döneminde Boğaz'da deniz seferi yapan kaptanlar, Üsküdar'dan geçerken yolcularını Hüdâyî'nin türbesine doğru Fatiha Sûresi okumaya davet ederlerdi.

Eserleri ve mirası

Aziz Mahmud Hüdâyî, insanların Ehl-i sünnet itikadında bulunmaları ve ibadetlerini doğru yapmaları amacıyla pek çok eser kaleme almıştır. Nefâis-ül-Mecâlis, Tecelliyât, Dîvân-ı İlâhiyât, Habbet-ül-Muhabbe, Necât-ül-Garîk ve Tarîkatnâme öne çıkan eserleri arasındadır. Tezâkir-i Hüdâyî, Ahvâl-ün- Nebiyy-il-Muhtâr, Câmi-ul-Fadâil ve Kâmi-ur-Rezâil, Feth-ul-Bâb ve Ref-ul-Hicâb diğer bilinen eserlerindendir. El-Feth-ül-İlâhî, Hâşiyet-ül-Kühistânî fî Şerh-il-Fıkh-ı Keydanî, Hayât-ül-Ervâh ve Necât-ül-Eşbâh, Tarîkat-ı Muhammediyye, Vâkıât, Şerhun alel- Kasîdet-il Vitriyye ve Mensûr Mevlîd-i Nebî de literatürde yer alan diğer çalışmalarıdır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.