Cemil Meriç

Hayatı

Hüseyin Cemil Meriç, 12 Aralık 1916 tarihinde Reyhanlı'da (o dönemki adıyla Reyhaniye) dünyaya geldi. Balkan Savaşları sırasında Dimetoka'dan göç eden bir ailenin çocuğu olan Meriç'in babası Mahmut Niyazi Bey, annesi ise Zeynep Ziynet Hanım'dır. Babasının memuriyeti nedeniyle çocukluk yıllarının bir kısmını Antakya'da geçiren yazar, daha sonra ailesiyle birlikte Reyhanlı'ya döndü. Reyhanlı Rüşdiyesi'nde ilkokulu bitirdikten sonra Fransız idaresindeki Antakya'da, Fransız eğitim sistemi uygulayan Antakya Sultanisi'nde öğrenim gördü. Bu okulda gözlerinde yüksek miyop tespit edilen Meriç, milliyetçi tutumu ve hocalarını eleştiren bir yazısı nedeniyle lise diplomasını alamadan okulu terk etmek zorunda kaldı. Lise eğitimini tamamlamak için İstanbul'daki Pertevniyal Lisesi'ne giden yazar, bu dönemde Nâzım Hikmet ve Kerim Sadi gibi solcu aydınlarla tanıştı. Geçim sıkıntısı nedeniyle 1937'de İskenderun'a dönen Meriç, Haymaseki köyünde ilkokul öğretmenliği yaptı ve Tercüme Bürosu'nda görev aldı. 1939 yılında Hatay hükûmetini devirmek iddiasıyla tutuklanıp yargılanan yazar, iki ay sonra beraat etti. 1940'ta İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu'na burslu olarak kabul edilen Meriç, 1942'de Elazığ Lisesi'nde Fransızca öğretmenliğine atandı ve Fevziye Menteşeoğlu ile evlendi. Eşinin tayin sorunları ve çocuk kayıpları nedeniyle 1945'te İstanbul'a taşınan çiftin, Mahmut Ali ve Ümit adında iki çocuğu oldu. 1946'da İstanbul Üniversitesi'nde Fransızca okutman olarak göreve başlayan Meriç, 1974'te emekli oluncaya kadar bu görevini sürdürdü.

Tarihî önemi ve başarıları

1954 baharında geçirdiği bir kaza sonucu görme yetisini tamamen kaybeden Cemil Meriç, tedavi girişimlerinin başarısız olması üzerine yurda döndü. Kısa süreli bir bunalımın ardından çevresindekilerin yardımıyla okuma ve yazma faaliyetlerine devam eden yazar, görme engelliliğinin ardından en üretken dönemini yaşadı. Fransızca ve İngilizce metinleri başkalarına okutup sözlü olarak çeviren Meriç, dikte yoluyla makaleler kaleme aldı ve basılmamış bir Fransızca grameri hazırladı. 1963'ten itibaren İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji bölümünde sosyoloji ve kültür tarihi dersleri veren yazar, emekliliğine kadar bu dersleri sürdürdü. Doğu medeniyetlerine yönelik önyargıları yıkmayı amaçlayan ve dört yıllık bir çalışmanın ürünü olan ilk telif eseri 'Hint Edebiyatı' 1964'te yayımlandı. Sosyolojinin kurucusu Saint Simon hakkında kaleme aldığı eser, 1967'de Can Yayınları tarafından basıldı. 1974 yılında Türkiye Millî Kültür Vakfı'ndan fikir dalında ödül alan Meriç, 1976'da aforizmalarından oluşan 'Bu Ülke' ve medeniyet kavramını tartıştığı 'Umran’dan Uygarlığa' adlı eserlerini yayımladı. 1983'te eşi Fevziye Hanım'ı kaybeden ve aynı yıl beyin kanaması geçiren yazarın sağlığında basılan son eserleri 'Işık Doğudan Gelir' (1984) ve 'Kültürden İrfana' (1985) oldu. Cemil Meriç, 13 Haziran 1987 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti ve Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.

Eserleri ve mirası

Başta dil, tarih, edebiyat, felsefe ve sosyoloji olmak üzere sosyal bilimlerin birçok alanında araştırmalar yapan Meriç'in telif ettiği 12 eseri ve çeşitli tercümeleri bulunmaktadır. İlk çeviri kitabı Balzac'ın 'Altın Gözlü Kız' romanı 1943'te, Victor Hugo'nun 'Hernani' piyesinin manzum tercümesi ise 1948'de yayımlandı. Yazarın 'Bu Ülke', 'Umran’dan Uygarlığa', 'Kırk Ambar', 'Bir Facianın Hikâyesi', 'Işık Doğudan Gelir' ve 'Kültürden İrfana' gibi önemli eserleri Türk düşünce hayatında iz bıraktı. Ölümünün ardından adı çeşitli kurumlara verilerek yaşatılan Meriç'in doğduğu ev müzeye dönüştürülmüş, Elazığ'da bir fen lisesi ve Antalya'da büyük bir kütüphane onun adını almıştır. 2015 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görülen Cemil Meriç, Türk edebiyatında önemli bir yere sahip kabul edilmektedir.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
• Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.