Mehmet Kaplan

Hayatı

Mehmet Kaplan, 5 Mart 1915 tarihinde Eskişehir'in Sivrihisar ilçesinde dünyaya gelmiştir. Eğitim hayatına İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde devam eden Kaplan, 1939 yılında 'Emir Sultan' üzerine hazırladığı lisans tezi ile mezun olmuştur. Mezuniyetinin hemen ardından, aynı yıl Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü tarafından asistan namzedi olarak bölümüne alınmıştır. İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu ve Edebiyat Fakültesi'ndeki eğitim sürecinde Köprülü'nün yanı sıra Ali Nihad Tarlan ve Reşit Rahmeti Arat'tan etkilenmiş ve onların akademik profillerini sürdürme eğilimi göstermiştir. Ancak fakülteye Maarif Vekaleti tarafından profesör olarak atanan Ahmet Hamdi Tanpınar'ı kültür, sanat ve şahsiyeti bakımından daha çok beğenmiş ve onun kariyerinde etkili bir isim olmasını sağlamıştır. Köprülü'nün siyasete yönelmesi üzerine Kaplan, Tanpınar yönetimindeki 'Tanzimat sonrası Türk edebiyatı' kürsüsüne katılmış ve burada asistanlık yapmıştır. 1942 yılında Namık Kemal'e dair yazdığı monografi ile Türk edebiyatı dalında Ali Nihat Tarlan'dan sonra ikinci, yeni Türk edebiyatı dalında ise ilk doktorasını tamamlayan kişi olmuştur. Bu akademik çalışması, 'Namık Kemal: Hayatı ve Eserleri' başlığıyla kitap olarak da yayımlanmıştır. 1946 yılında Tevfik Fikret hakkındaki tezi ile doçentlik unvanını almış, 1952 yılında ise 'Şiir Tahlilleri' başlıklı çalışmasıyla 37 yaşında profesörlüğe yükselmiştir. 1958 ile 1960 yılları arasında Erzurum'daki Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde kurucu dekan olarak görev yapmış ve burada Türk dili ve edebiyatı bölümünü kurmuştur. 1960 yılında İstanbul'a dönen Kaplan, 1962 yılına kadar Tanpınar ile birlikte çalışmaya devam etmiştir. 1963 yılında Tanpınar'ın vefatının ardından, onun bütün şiirlerini psikolojik yöntemlerle incelediği 'Tanpınar'ın Şiir Dünyası' adlı eserini yayımlamıştır. Akademik kariyeri boyunca Kültür ve Milli Eğitim Bakanlığı komisyonlarında çeşitli görevler üstlenmiştir. 20'ye yakın öğrenciye doktora hocalığı yapmış ve Abdullah Uçman'a göre fakültenin altın çağında en önde gelen hocalarından biri olarak kabul edilmiştir. İnci Enginün ve Zeynep Kerman gibi önemli isimler onun asistanları arasında yer almıştır. Mehmet Kaplan, 23 Ocak 1986 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetmiştir.

Tarihî önemi ve başarıları

Mehmet Kaplan, Türk edebiyatı alanında metin tahlili metodunu ilk kullanan edebiyat kuramcısı olarak tarihe geçmiştir. Düşünsel makalelerinde kültür meselesi önemli bir yer tutmuş ve fikri hayatında Ziya Gökalp, Ahmet Hamdi Tanpınar, Mümtaz Turhan ve Nurettin Topçu gibi isimlerden etkilenmiştir. Abdullah Uçman'a göre Kaplan, Yahya Kemal ve Tanpınar çizgisini devam ettiren bir isim olarak değerlendirilmektedir. Fransız filozof Alain'i 'mürşidim' olarak nitelendirmiş ve ondan K. Domaniç imzasıyla yaptığı tercümelerle yabancı dilini geliştirmiştir. 100'e yakın kitaplara girmemiş fikri yazısı bulunmakta olup, bu yazılar ağırlıklı olarak folklorik konuları işlemektedir. Akademik görevleri kapsamında 1939'dan 1983'e kadar İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde asistan, doçent ve profesör olarak çalışmıştır. 1962'den 1983'e kadar Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsü Başkanlığı görevini yürütmüştür. 1973-1974 yıllarında İstanbul Üniversitesi senatosu üyeliği ve 1974-1978 yıllarında İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü Müdürlüğü yapmıştır. 1982-1983 döneminde Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığı görevini üstlenmiştir. 1983-1986 yılları arasında Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yüksek Kurul üyeliği yapmıştır. 1984-1986 yıllarında Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde lisans üstü eğitim vermiştir. Kültür Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı komisyonlarında üyeliklerde bulunarak devlet düzeyinde kültürel politikalara katkı sağlamıştır.

Eserleri ve mirası

Mehmet Kaplan'ın akademik ve edebi çalışmaları, tezler, ilmî araştırmalar, denemeler ve metin neşirleri olmak üzere çeşitli kategorilerde toplanmıştır. Akademik tezleri arasında 1937 tarihli 'Eşrefoğlu Rumi, Hayatı ve Eserleri' çalışması, 1939 tarihli 'Emir Sultan' lisans tezi, 1942 tarihli 'Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri' doktora tezi, 1944 tarihli 'Tevfik Fikret ve Şiiri' doçentlik tezi ve 'Şiir Tahlilleri I' profesörlük tezi yer almaktadır. İlmî araştırmaları arasında 'Tevfik Fikret ve Şiirleri', 'Namık Kemal, Hayatı ve Eserleri', 'Şiir Tahlilleri I', 'Tanpınar'ın Şiir Dünyası', 'Şiir Tahlilleri II', 'Hikâye Tahlilleri' ve 'Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar' serisi bulunmaktadır. Deneme ve inceleme türündeki eserleri arasında 'Nesillerin Ruhu', 'Büyük Türkiye Rüyası', 'Edebiyatımızın İçinden', 'Türk Milletinin Kültürel Değerleri', 'Oğuz Kağan Destanı' ve 'Kültür ve Dil' sayılabilir. Metin neşri çalışmaları kapsamında Ahmet Haşim'in 'Bize Göre', 'Gurebahane-i Laklakan' ve 'Frankfurt Seyahatnamesi' eserlerini, Ziya Gökalp'in 'Türkçülüğün Esasları' ile Namık Kemal'in 'İntibah' romanını bugünkü dile çevirerek yayımlamıştır. Öğrencileriyle birlikte Köroğlu Destanı'nı derlemiş ve Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi'nin beş cildini hazırlamıştır. Ayrıca 'Devrin Yazarlarının Kalemiyle Millî Mücadele ve Gazi Mustafa Kemal', 'Atatürk Devri Fikir Hayatı', 'Atatürk Devri Türk Edebiyatı' ve 'Atatürk Şiirleri' gibi kolektif çalışmalarda yer almıştır. Cenap Şahabettin'in bütün şiirlerini ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın bütün şiirlerini yayına hazırlamıştır. Tanpınar'ın 'XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi', 'Beş Şehir', 'Huzur', 'Mahur Beste', 'Sahnenin Dışındakiler' ve 'Saatleri Ayarlama Enstitüsü' gibi eserlerinin ölümünden sonraki baskılarına önayak olmuş ve önsözlerini yazmıştır. Lise düzeyinde 'Edebiyat Lise 1', 'Edebiyat Lise 2' ve 'Edebiyat Lise 3' ders kitaplarını kaleme almıştır. Ölümünden sonra 1939-1986 yılları arasında yazdığı 1517 deneme ve makaleden bir kısmı, İnci Enginün ve Zeynep Kerman tarafından hazırlanan 'Mehmet Kaplan'dan Seçmeler' adlı iki ciltlik eserde toplanmıştır. Diğer bir kısmı ise 'Âli'ye Mektuplar' ve 'Sevgi ve İlim' adlı kitaplarda yayımlanmıştır. Bibliyografyası ve hatıraları, 'Mehmet Kaplan'a Armağan' ve 'Mehmet Kaplan Hayatı ve Eserleri' adlı eserlerde derlenmiştir.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
• Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.