Bilgi Merkezi / Rehber
Harezmî
Hârizmî ya da tam künyesiyle Ebû Ca'fer Muhammed bin Mûsâ el-Hârizmî (d. 780, Harezm - ö. 850, Bağdat); matematik, gök bilim, coğrafya ve algoritma alanların…
Son gözden geçirme: 22.10.2026
- Doğum
- 780
- Vefat
- 850
- Alan
- Bilim ve kültür insanları
- Dönem
- 9.–13. yüzyıl
- Vefat yeri
- Bağdat
Hayatı
Ebû Ca'fer Muhammed bin Mûsâ el-Hârizmî, 780 yılında Büyük Horasan'ın Harezm bölgesindeki Hive şehrinde doğmuştur. İranlı bir aileden gelen Hârizmî, gençlik yıllarında Zerdüşt dinine mensup olma ihtimali bulunmakla birlikte, Cebir adlı eserindeki önsöz nedeniyle Sünni Müslüman olarak kabul edilmektedir. Temel eğitimini Harezm'de alan bilim insanı, ileri bilimsel çalışmalar yapmak amacıyla Bağdat'a yerleşmiştir. Abbasi Halifesi El-Memun'un himayesindeki Bilgelik Evi'nde görev yapan Hârizmî, Yunanca ve Sanskritçe el yazmalarının tercümesi dahil olmak üzere çeşitli bilimsel faaliyetlerde bulunmuştur. Hârizmî, 850 yılında Bağdat'ta vefat etmiştir.
Tarihî önemi ve başarıları
Hârizmî, cebiri bağımsız bir disiplin olarak öğreten ve 'indirgeme' ile 'dengeleme' yöntemlerini tanıtan ilk kişi olarak cebrin kurucusu veya atası sayılmaktadır. Doğrusal ve ikinci dereceden denklemlerin ilk sistematik çözümünü sunan çalışmaları, Avrupa üniversitelerinde 16. yüzyıla kadar temel matematik ders kitabı olarak kullanılmıştır. Cebir terimi ise onun denklemleri çözmek için kullandığı 'el-cebr' işleminden türemiştir.
Eserleri ve mirası
Halife El-Memun'un teşvikiyle yazılan 'Tamamlama ve Dengeleme ile Hesaplamaya Dair Özlü Kitabı', Doğu ve Batı'nın ilk müstakil cebir kitabı özelliğini taşımaktadır. 820 yılında kaleme alınan 'Hint Rakamlarıyla Hesaplama Üzerine' adlı eser, Hint-Arap rakam sisteminin Orta Doğu ve Avrupa'ya yayılmasında anahtar rol oynamıştır. Batlamyus'un Coğrafya yapıtını gözden geçirerek düzenleyen Hârizmî, 'Kitab surat al-ard' (Dünya'nın Görünüşü) adlı çalışmasında Akdeniz, Asya ve Afrika için koordinatları geliştirmiştir. El-Memun'un görevlendirdiği 70 coğrafyacıdan oluşan ekibe eşlik ederek dünyanın çevresinin belirlenmesi ve dünya haritasının hazırlanması projelerine katkı sağlamıştır. Eserlerinin Latince çevirileri vasıtasıyla Avrupa'da matematiğin gelişimi üzerinde derin bir etki bırakmıştır.
Haritada ve ilgili kayıtlar
Benzer / İlgili Türk büyükleri
Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Hârizmî» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
- Vikipedi: Hârizmî (sürüm 38303166, CC BY-SA 4.0; yapay zekâ editör desteğiyle özetlenmiş ve uyarlanmıştır, değişiklik yapılmıştır) ↗
- Madde yazarları ve sürüm geçmişi (Vikipedi) ↗
- Lisans: Creative Commons Atıf-AynıLisansla Paylaş 4.0 (CC BY-SA 4.0) ↗
- Vikiveri: Q9038 (CC0) — tarihler ve konum ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.