Ziya Paşa

Ziyâ Paşa doğum adıyla Abdülhamid Ziyâeddin, Tanzimat devri devlet ve fikir adamı, gazeteci ve şairdir.

Son gözden geçirme: 22.10.2026

Doğum: 1829
Vefat: 17 Mayıs 1880
Alan: Şairler, yazarlar ve âşıklar
Dönem: 18.–19. yüzyıl
Kabri / türbesi: Adana
İlgili Türk devletleri: Osmanlı Devleti

Hayatı

Abdülhamid Ziyâeddin adıyla 1825 yılında İstanbul'da dünyaya gelen Ziyâ Paşa, Galata Gümrüğü'nde kâtiplik yapan Feridüddin Efendi ile Itır Hanım'ın oğludur. Eğitimine Kandilli'de başlayan şair, Süleymaniye yakınlarındaki Mekteb-i Ulum-i Edebiyye'de Arapça ve Farsça öğrendi. Sadaret Mektub-i Kalemi'nde katip olarak çalışırken Mustafa Reşit Paşa'nın desteğiyle 1855'te Mâbeyn-i Hümâyun Katipliği'ne atandı ve bu dönemde Fransızca öğrenerek çeviriler yaptı.

1859'da saraydan uzaklaştırılan Ziyâ Paşa, Atina elçiliği, Kıbrıs, Amasya ve Canik mutasarrıflıkları gibi çeşitli görevlerde bulundu. Yeni Osmanlılar Cemiyeti üyesi olarak hükümeti eleştiren yazılar yayımlaması üzerine 1867'de yeniden Kıbrıs'a atandı ancak kısa süre sonra Namık Kemal ile birlikte Avrupa'ya kaçtı. Paris ve Londra'da geçirdiği sürgün yıllarında Hürriyet gazetesini çıkaran Ziyâ Paşa, Ali Paşa hükümetine karşı sert eleştiriler yöneltti.

Ali Paşa'nın ölümünün ardından 1871'de İstanbul'a dönen Ziyâ Paşa, 1872-1876 yılları arasında çeşitli memuriyetlerde görev yaptı. II. Abdülhamit döneminde Anayasa Komisyonu'nda yer aldıktan sonra Suriye, Konya ve son olarak Adana valiliklerinde bulundu. Adana'da eğitim ve kültür alanında çalışmalar yürüten Ziyâ Paşa, 17 Mayıs 1880'de siroz hastalığı nedeniyle hayatını kaybetti ve Ulu Camii yanına defnedildi.

Tarihî önemi ve başarıları

Ziyâ Paşa, Şinasi ve Namık Kemal ile birlikte Batılılaşma kavramını ilk defa ortaya atan Osmanlı aydınları arasında yer alır. Tanzimat edebiyatının en fazla eser veren yazarlarından biri olarak yeni Türk edebiyatının temellerinin atılmasına katkı sağladı. Eserlerinde baskıcı yönetime karşı özgürlükleri ve meşrutiyeti savunarak yenilikçi bir duruş sergiledi.

Şiir ve yazı dilinin halkın dili olması gerektiğini savunan Ziyâ Paşa, divan şiiri biçimlerini kullanarak hak, adalet ve hürriyet gibi temaları işledi. Hürriyet gazetesindeki makaleleri ve siyasi yazılarıyla devrin hükümetini eleştiren önemli bir muhalif figür olarak tarihe geçti.

Eserleri ve mirası

Ziyâ Paşa'nın edebiyat alanındaki ilk büyük ünü, 132 beyitlik divan tarzındaki Tercî-i Bend şiiriyle sağlanmıştır. Molière'in Tartuffe adlı eserini Türkçeye çevirerek Türk edebiyatının ilk manzum tercüme piyesini ortaya koydu. Louis Viardot'un Endülüs Tarihi ve Cheruel ile Lavelle'nin Engizisyon Tarihi adlı eserlerini Fransızcadan Türkçeye kazandırdı.

Arap, Fars ve Türk şairlerin şiirlerini topladığı üç ciltlik Harâbât adlı ansiklopedisi, Namık Kemal ile aralarının bozulmasına neden olan Mukaddeime-i Harabat önsözüyle dikkat çeker. Âyinesi iştir kişinin lafa bakılmaz gibi darb-ı mesel haline gelen beyitleri ve Türkü adlı şiiriyle Türk edebiyatında kalıcı bir iz bırakmıştır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

Türk Dünyası Haritası’nda göster
Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.

Bu sayfa, Vikipedi'deki «Ziyâ Paşa» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.

Kaynaklar

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.