İbrahim Müteferrika

Tarihî önemi ve başarıları

İbrahim Müteferrika, Osmanlı Devleti'nde basımevi kurup Türkçe kitap yayımlayan ilk kişi olarak tarihe geçti. Arapça harfleri kullanarak baskı yapan bir matbaa kuran ilk Müslüman oldu. Matbaa kurma girişimi, Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin oğlu Mehmed Said Efendi'nin Paris'te matbaa ziyareti ve dönüşündeki çalışmalarıyla hızlandı. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, Müteferrika ve Mehmed Said Efendi'nin matbaa kurma düşüncelerini destekledi. Matbaanın açılmasına yalnızca dinî olmayan eserlerin basılması şartıyla izin verildi. Şeyhülislâm Abdullah Efendi'den dinle ilgili olmayan eserlerin basılabileceğine dair fetva alındı. III. Ahmed'den de uygunluk fermanı temin edildi. 16 Aralık 1727 tarihinde Darü't-Tıbâati'l Amire adlı ilk matbaanın kurulmasına başlandı. Makine ve Latin alfabesi kalıpları yurt dışından getirtilirken, Arap alfabesi kalıplarının Müteferrika tarafından yapıldığına dair bulgular mevcuttur. Yalova'da Kağıthane-i Yalakabad adıyla bir kâğıt fabrikası kuruldu. Matbaada basılan ilk kitap, 1729 yılında yayımlanan Vankulu Lügatı oldu ve 500 adet basılan bu kitap tamamen satıldı. Toplamda basılan 9700 kitaptan 6724'ü satılarak yüzde yetmişlik bir satış oranı elde edildi. Kitapların alıcıları arasında Kethüda, Mektupçu, Çavuşbaşı gibi bürokratlar ile şeyhülislam ve kadılar yer aldı. İlmiye sınıfından kişilerin kitap alması, ulemanın matbaaya karşı olmadığını gösterdi. Satışların düşük kalması üzerine Müteferrika, Latince kataloglarla Avrupa'da kitap satışı yaptı.

Eserleri ve mirası

İbrahim Müteferrika, ömrü boyunca matbaasında toplam 17 ayrı kitap bastı. Basılan eserler arasında tarih, coğrafya ve sözlük türünde kitaplar yer aldı. 1729 yılında Kitab-ı Lügat-ı Vankulu, Tuhfet-ül Kibar fi Esfar el-Bihar ve Tarih-i Seyyah yayımlandı. 1730 yılında Tarih-i Hind-i Garbi, Tarih-i Timur Gürgan, Tarih-I Mısr-i Kadim ve Mısr-i Cedid, Gülşen-i Hülefa ve Grammaire Turque basıldı. 1732 yılında Usul el-Hikem fi Nizam el-Ümem, Fiyuzat-ı Mıknatısiye ve Cihan-nüma eserleri yayımlandı. 1733 yılında Takvim el-Tevarih, 1734 yılında Kitab-ı Tarih-i Naima, 1735 yılında Tarih-i Raşid basıldı. 1741 yılında Tarih-i Çelebizade ve Ahval-i Gazavat der Diyar-ı Bosna, 1742 yılında ise Kitab-ı Lisan el-Acem el Müsemma bi-Ferheng-i Şuuri yayımlandı. Müteferrika'nın telif eserleri arasında 1710 tarihli Risâle-i İslamiyye, 1726 tarihli Vesilet-üt-Tıbâa ve 1732 tarihli Usul el-Hikem fi Nizam el-Ümem bulunur. William Whiston'ın eserinden çevirdiği Fiyuzat-ı Mıknatısiye, 1732 yılında basıldı. Müteferrika'nın ölümünden sonra matbaanın işletme izni Rumeli kadılarından İbrahim Efendi ile Anadolu kadılarından Ahmed Efendi'ye verildi. Müteferrika tarafından basılan özgün yapıtlar, Yalova'da bulunan İbrahim Müteferrika Kâğıt Müzesi'nde sergilenmektedir.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.