Kadı Burhaneddin

Hayatı

Asıl adı Burhaneddin Ahmed olan Kadı Burhâneddin, 8 Ocak 1345 tarihinde Kayseri'de dünyaya gelmiştir. Ailesi, XIII. yüzyıl başlarında Harezm'den Anadolu'ya göç eden Oğuzların Salur boyuna mensuptur. Eğitimine dört yaşında babasının yanında başlamış, kısa sürede Arapça ve Farsçayı öğrenmiştir. 1358 yılında babasıyla birlikte Mısır'a gitmiş, burada fıkıh, hadis ve tıp gibi alanlarda eğitim almıştır. 1362'de Şam'a geçerek Mevlânâ Kutbedin Râzi'nin derslerine devam etmiş, hac dönüşü babasını kaybetmiştir. 1364'te Kayseri'ye dönen Burhâneddin, 1365'te Eretna Beyliği hükümdarı Giyasettin Mehmed Bey tarafından Kayseri Kadılığına atanmıştır. Hükümdarın kızıyla evlenerek damadı olmuş ve yakın danışmanlığını yapmıştır. Giyasettin Mehmed'in ölümüyle tahta geçen Alâeddin Ali Bey döneminde de kadılık görevini sürdürmüş, 1378'de vezirlik makamına gelmiştir.

1381 yılında Alâeddin Ali Bey'in vebadan ölmesi üzerine beylik tahtı küçük oğluna kalmıştır. Siyasi karışıklıkların artması üzerine Kadı Burhâneddin, naip Kılıç Aslan'ı öldürerek beylik naibi olmuştur. Aynı yıl Sivas'ta istiklalini ilan ederek kendi adına hutbe okutmuş ve Kadı Burhâneddin Devleti'ni kurmuştur. Devletinin bağımsızlığını korumak amacıyla Osmanlılar, Memlükler, Karamanoğulları ve Akkoyunlular ile on sekiz yıl boyunca mücadele etmiştir. 1392'de Çorum yakınlarındaki Kırkdilim mevkiinde Osmanlı öncü ordusunu yenilgiye uğratmış, bu savaşta Şehzade Ertuğrul ölmüştür. 1398 yılında Akkoyunlu hükümdarı Kara Yülük Osman Bey ile girdiği savaşı kaybederek esir düşmüş ve Temmuz 1398'de öldürülmüştür. Kadı Burhâneddin'in ölümüyle birlikte kurduğu devlet de son bulmuştur.

Eserleri ve mirası

Kadı Burhâneddin, Türk diliyle yazılmış ilk divan olarak kabul edilen bir eser kaleme almıştır. Divanında 1500 gazel, 119 tuyuğ ve 20 rubai yer almakta olup kaside bulunmamaktadır. Şiirlerini modern Azerbaycan Türkçesine yakın bir dille yazmış, ayrıca Farsça ve Arapça eserler de vermiştir. Divan edebiyatına tuyuğ nazım şeklini getiren şair olarak bilinir. Aruz veznini Türkçeye uygulayan öncü şairlerden biri olarak kabul edilir. Şiirlerinde mahlas veya ad kullanmamıştır. İslam hukuku üzerine çalışmalar yapmış ve dört mezhep hakkında bilgi sahibi olmuştur. 7 Mayıs 2019 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu kararıyla eserleri kamu malı ilan edilmiştir.

Dönemi ve bağlam

Kadı Burhâneddin, Anadolu'daki Eretna Beyliği'nin zayıfladığı bir dönemde siyasi güç kazanmıştır. Komşu beylikler ve devletlerle sürekli savaş halinde kalarak bölgesel dengeleri etkilemiştir. Modern Azerbaycan ve Türk edebiyatının kurucularından biri olarak görülmektedir. Azerbaycan Türkçesinde şiirin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Karamanoğulları Beyliği (1250 – 1487)
• Memlük Devleti (1250 – 1517)
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
• Eretna Beyliği (1335 – 1381)
• Akkoyunlular (1378 – 1503)
• Kadı Burhâneddin Devleti (1381 – 1398)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.