Mustafa İnan

Hayatı

Mustafa İnan, 1911 yılında Adana'da dünyaya geldi. Babası seyyar posta memuru Hüseyin Avni Bey, annesi ise Rabia Hanım'dır. I. Dünya Savaşı sonrasında Fransız işgali nedeniyle ailesiyle birlikte Adana'dan Konya'ya göç etmek zorunda kaldı. Türk Kurtuluş Savaşı'nın ardından ailesiyle Adana'ya dönen İnan, ilkokul ve ortaokul eğitimini burada tamamladı. Ortaokulun son sınıfını parasız yatılı olarak okudu ve matematiğe olan ilgisi nedeniyle 'Riyaziyeci Mustafa' lakabıyla anıldı. 1931 yılında yatılı okulu birincilikle bitirerek Yüksek Mühendis Mektebi'ne yine birincilikle girdi. Yükseköğrenim yıllarında tiyatro ve edebiyata olan ilgisi arttı. Mektebi pekiyi derece ile birinci sırada bitirdikten sonra devlet bursuyla Zürih'e gönderildi. Eidgenössische Technische Hochschule'de Brendel kirişleri ve fotoelastisite üzerine çalışarak 1941 yılında doktor unvanını aldı. Fotoelastisite alanında araştırma yapan ilk Türk bilim insanı oldu. 1942-1944 yılları arasında Türkiye'de askerlik görevini yerine getirdi. 1944 yılında Türkiye'nin ilk kadın arkeoloğu Jale İnan ile evlendi ve bu evlilikten Hüseyin adında bir oğlu dünyaya geldi.

1944 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde teknik mekanik ve mukavemet muallim muavinliğine atandı. 1945 yılında profesör unvanını kazandı. 1950'li yıllarda üniversitede fotoelastisite laboratuvarını kurdu. Teknik mekanik ve genel mukavemet kürsüsü başkanlığı, inşaat fakültesi dekanlığı ve rektörlük görevlerinde bulundu. En genç dekan ve en genç rektör olarak tarihe geçti. Yöneticilikteki başarısı nedeniyle 1957 yılında İtalyan hükümeti tarafından 'Grand Ufficale' unvanıyla ödüllendirildi. Rektörlük döneminden sonra milli eğitim ve bayındırlık bakanlığı tekliflerini reddetti. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu'nun kurucuları arasında yer aldı ve 1963-1967 yılları arasında bilim kurulu üyeliği yaptı. Mart 1967'de kurumun başkanlığına seçildi. 1967 yılında bilimsel çalışmalar için yurt dışına görevlendirildi. Tedavi amacıyla gittiği Almanya'nın Freiburg şehrinde 5 Ağustos 1967 tarihinde vefat etti. Cenazesi, İstanbul Teknik Üniversitesi Taşkışla binasındaki törenin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Tarihî önemi ve başarıları

Mustafa İnan, teknik mekanik ve analitik mekanik alanlarında devrin önde gelen bilim insanları arasında kabul edilmektedir. Hayatını Türkiye'de bilimin gelişmesine adamıştır. 1961 yılında 'Elastomekanikte İntikal Matrisi' başlıklı makalesiyle taşıma matrisi kavramını tanımlayarak bu alanda dünyada çalışma yapan ilk bilim insanlarından biri olmuştur. 1962 yılında düzenlediği konferanslarla üniversite çevresini bilgisayarla teorik düzeyde tanıştırmış, ertesi yıl bilgisayarlar tüm üniversitelere girmiştir. Ölümünden sonra 1971 yılında TÜBİTAK Hizmet Ödülü'ne layık görülmüştür. İstanbul Teknik Üniversitesi Merkez Kütüphanesi ve İstanbul-Ankara arasındaki bir köprü yola onun adı verilmiştir.

Eserleri ve mirası

Mustafa İnan'ın bilimsel makaleleri arasında 'Kayma Merkezi', 'Suni Peyklerin Yörünge Hesaplarına Dair Bazı Sonuçlar' ve 'The Carry-over Matrix in Elastomechanics' gibi çalışmalar yer almaktadır. Telif eserleri arasında 'Elasto-Mekanikte Başlangıç Değerleri Metodu ve Taşıma Matrisi', 'Elastik Çubukların Genel Teorisi', 'Cisimlerin Mukavemeti' ve 'Düzlemde Elastisite Teorisi' bulunmaktadır. S. Timoshenko ve Theodor Pöschl gibi isimlerin eserlerini Türkçeye çevirmiştir. Kızılderililer'den Arya-Daharma'ya, düşünme sanatına ve dil ile matematik ilişkisine kadar çeşitli konularda yazılar yazmış ve konferanslar vermiştir. Başta Türkçe olmak üzere Farsça, Musevice, Yunanca ve Arapça kelimeler üzerine çalışmalar yapmıştır. Öğrencisi Oğuz Atay tarafından kaleme alınan 'Bir Bilim Adamının Romanı' adlı biyografik romana konu olmuştur. 2023 yılında oğlu Hüseyin İnan tarafından İTÜ Mustafa İnan Kütüphanesi'ne aktarılan koleksiyonu sayısallaştırılarak erişime açılmıştır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
• Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.