Ömer Lütfi Barkan

Hayatı

Ömer Lütfi Barkan, 1902 yılında Edirne'de Eski Zağralı İsmail Efendi ile Gülsüm Hanım'ın oğlu olarak dünyaya geldi. İlk eğitimini Edirne Numune Mektebi'nde tamamladıktan sonra Edirne Muallim Mektebi'nden mezun oldu ve üç yıl ilkokul öğretmenliği yaptı. 1923'te İstanbul'a giderek Yüksek Muallim Mektebi'ne girdi ve ardından Darülfünun Edebiyat Fakültesi Felsefe bölümünü bitirdi. 1927'de Strasbourg Üniversitesi Edebiyat ve Hukuk Fakültelerinde lisans eğitimini tamamlayıp yurda döndükten sonra Eskişehir Lisesi'nde felsefe öğretmeni olarak görev aldı.

1933 üniversite reformu sırasında doktora ve doçentlik tezi hazırlamadan doğrudan Edebiyat Fakültesi Türk İnkılap Tarihi Kürsüsü doçentliğine atandı. 1937'de İktisat Fakültesi İktisat Tarihi ve İktisadi Coğrafya Kürsüsü'ne nakledilen Barkan, 1939'da 'Osmanlı İmparatorluğunda Kuruluş Devrinde Toprak Meseleleri' konulu teziyle doçent oldu. 1941 Şubat'ında profesörlüğe yükselen akademisyen, 1950'de İktisat Tarihi Kürsüsü başkanlığına getirildi ve 1950-1952 yılları arasında İktisat Fakültesi dekanlığı görevini yürüttü. 1955'te kurduğu Türk İktisat Tarihi Enstitüsü'nün müdürlüğünü emekli olana kadar sürdürdü ve 1957'de Ordinaryüs Profesör unvanını aldı.

1973'te yaş haddinden emekli olan Barkan, 23 Ağustos 1979'da İstanbul'da vefat etti. Ömer Lütfi Barkan ve eşinin mezarları Edirnekapı Şehitliği 19. ada müstakil 6 numaralı yerde bulunmaktadır.

Tarihî önemi ve başarıları

Türkiye'de iktisat tarihi biliminin kurucularından biri olarak kabul edilen Barkan, Osmanlı Devleti'nin iktisadi ve sosyal tarihi ile toprak mülkiyeti konularında derinlemesine araştırmalar yaptı. 15 ve 16. yüzyıllar ile Tanzimat dönemi toprak meseleleri, Doğu Avrupa'daki tarım ve toprak reformu hareketleri üzerine çalışarak toprak mülkiyetinin tarihî ve hukuki temellerini inceledi. Osmanlı devlet bütçeleri, imaret, cami ve vakıf muhasebe bilançoları ile tereke defterleri üzerine yaptığı araştırmalarla Osmanlı iktisadi hayatının aydınlatılmasına katkı sağladı.

Osmanlı Devleti'nin nüfusuna ilişkin belgeleri ilk kez tarayan ve ortaya çıkaran Barkan, Osmanlı tarihî demografi araştırmalarının öncülüğünü yaptı. Vakıf, temlik ve sürgün gibi kurumların fonksiyonlarını araştırarak Osmanlıların fethettiği topraklardaki iskân politikalarını ve bölgeler arası nüfus dengesini belgelerle ortaya koydu. Batıda kapitalizmin gelişmesiyle Doğu-Batı ticaretindeki değişimin, Osmanlı'daki zanaat ve küçük üretim üzerindeki etkilerini gösteren belgeleri yorumlayarak uluslararası ticaretin Osmanlı'nın yükseliş ve çöküşündeki rolüne dikkat çekti.

Eserleri ve mirası

Makalelerinin çoğu kitap hacminde olup, ölümünden sonra toprak meselesiyle ilgili olanlar 'Türkiye'de Toprak Meselesi Toplu Eserler 1' adıyla bir ciltte toplandı. Önemli eserleri arasında '15 ve 16. asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Ziraî Ekonominin Hukûkî ve Mâlî Esasları I: Kânunları', 'İktisat Tarihi Ders Notları' ve Ekrem Hakkı Ayverdi ile birlikte yayımladığı 'İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri' yer alır.

Süleymaniye Camii ve İmareti İnşaatına ait Muhasebe Defterleri adlı iki ciltlik eserinde, inşaatla ilgili teknik ve mali bilgilerin yanı sıra 16. yüzyıl inşaat işçilerinin sosyal hayatlarına dair Müslüman ve Hristiyan işçiler hakkında değerli bilgiler sundu. Osmanlı arşivini çok iyi bilen Barkan, Osmanlı belgelerini iktisat tarihi açısından değerlendirerek çok sayıda belgeyi gün ışığına çıkardı. Bu çalışmaları, Türkiye'de iktisat tarihi biliminin kurulmasında ve yurt içi ile yurt dışında Osmanlı iktisat tarihine ilginin artmasında önemli bir rol oynadı.

Dönemi ve bağlam

Barkan, Türk Tarih Kurumu ve Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü üyeliklerinin yanı sıra UNESCO Türkiye Millî Komisyonu 5 ve 7. dönem genel kurul üyeliklerinde bulundu. Sırbistan İlimler Akademisi üyeliğine seçilen akademisyen, 1967-1973 döneminde Milletlerarası Şarkiyatçılar Birliği'ne bağlı Osmanlı ve Osmanlı Öncesi Tetkikleri Komitesi başkanlığını yürüttü.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
• Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.