Şemseddin Sami

Şemseddin Sami (Fraşiri), Arnavut asıllı Osmanlı yazarı, ansiklopedist ve sözlükçüdür.

Son gözden geçirme: 22.10.2026

Doğum: 1 Haziran 1850
Vefat: 18 Haziran 1904
Alan: Bilim ve kültür insanları
Dönem: 20.–21. yüzyıl
Kabri / türbesi: Feriköy Mezarlığı
İlgili Türk devletleri: Osmanlı Devleti

Hayatı

Şemseddin Sami, 1 Haziran 1850 tarihinde Güney Arnavutluk'ta Permet'e yakın Fraşır kasabasında dünyaya geldi. Tımar sahibi Fraşırî ailesinden Halit Bey ile II. Bayezid devri Arnavut asıllı komutan İmrahor İlyas Bey'in torunlarından olan Emine Hanım'ın altı oğlundan üçüncüsüdür. İlk eğitimini Bektaşi tarikata ait Nasîbi Tâhir Baba Tekkesi'nde aldı. 1859'da babasını, 1861'de annesini kaybedince ağabeyi Abdül ile birlikte Yanya'ya göç etti. Ortaöğrenimini Yanya'daki Zosimea Lisesi'nde 1868 yılında tamamladı. Bu dönemde Arnavutça, eski ve yeni Yunanca, Fransızca, İtalyanca, Türkçe, Arapça ve Farsça öğrendi.

1872'de İstanbul'a gelerek Matbuat Kalemi'nde memurluğa başladı. Ebüzziya Tevfik'in çıkardığı Sirac ve Hadika gazetelerinde çalıştı. 1874'te vilayet gazetesini yönetmek üzere Trablusgarp'a gitti ve dokuz ay kaldı. 1876'da Mihran Efendi Nakkaşyan'la birlikte Sabah gazetesini yayımlamaya başladı. 1880'de II. Abdülhamit'in isteği üzerine saraya alınarak Teftiş-i Askeri Komisyonu'nun kâtipliğine getirildi. 1884'te Edremitli Kazasker Sadettin Efendi'nin kızı Emine Veliye Hanım'la evlendi. 1893'te Teftiş-i Askerî Komisyonu'nun başkâtipliğine atandı. 1 Temmuz 1904'te Erenköy'deki evinde hayatını kaybetti. Önce Sahrayıcedid Mezarlığı'na gömüldü, 1968'de ise ailesinin isteği üzerine kemikleri Feriköy Mezarlığı'na nakledildi.

Eserleri ve mirası

Şemseddin Sami, çok yönlü bir Osmanlı aydını olarak Türkolojinin temellerini atan çalışmalara imza attı. 1889-1898 yılları arasında tek başına yazdığı ve dokuz yılda altı cilt olarak yayımladığı Kâmûsü'l-A'lâm, ilk Türkçe ansiklopedi olma özelliğini taşır. 1901'de yayımladığı Kâmûs-ı Türkî, modern ilkelere göre hazırlanmış ilk geniş kapsamlı Türkçe-Türkçe sözlüktür. Daniel Defoe'dan Robenson Kruzo ve Victor Hugo'dan Sefiller romanlarını Türkçeye çevirmiştir. 1902'de Kutadgu Bilik'in ve 1903'te Orhun Abideleri'nin izahlı çevirilerini hazırlamıştır.

Dönemi ve bağlam

Aslen Arnavut olan Şemseddin Sami, ağabeyi Abdül Bey ile birlikte Latin ve Yunan harflerini kullanan ilk Arnavut alfabesini geliştirmiş ve Arnavutça bir gramer kitabı yazmıştır. Arnavut sorunlarıyla yakından ilgilenmesine rağmen Osmanlı Devleti'nin modernleşerek güçlenmesini savunmuş ve imparatorluğun ortak dili olan Türkçenin önemini vurgulamıştır. Kâmûs-ı Türkî ile Osmanlı Türkçesini bağımsız ve bütünlüklü bir dil olarak ele alarak, dilin sadeleşmesi ve Türkçeleşmesi yönünde önemli bir merhale kaydetmiştir. Modern Arnavut milliyetçiliğinin manifestosu sayılan Arnavutluk Ne idi, Nedir, Ne Olacak başlıklı kitapçık Arnavut ulusal geleneğinde ona atfedilir. Ancak Türk tarihçileri bu eserin ona ait olduğunu genellikle kabul etmezler. Oğullarından Ali Sami Yen, Galatasaray Spor Kulübü'nün kurucusudur.

Haritada ve ilgili kayıtlar

Türk Dünyası Haritası’nda göster
Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.

Bu sayfa, Vikipedi'deki «Şemseddin Sâmi» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.

Kaynaklar

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.