Yusuf Akçura

Tarihî önemi ve başarıları

Yusuf Akçura, Türkçülük akımının önde gelen temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. 1904 yılında yayımladığı 'Üç Tarz-ı Siyâset' adlı makalesi, Türkçülük akımının manifestosu niteliğindedir. Bu makalede Osmanlı İmparatorluğu'nun toparlanması için Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük olmak üzere üç ana görüşü inceleyen Akçura, en uygun doktrinin Türkçülük olduğunu savundu. Osmanlıcılığı uygulanamaz bularak reddeden Akçura, İslam'ın ise Hristiyanlık örneğinde olduğu gibi içinde milliyetlerin gelişmesine izin verecek şekilde değişmesi gerektiğini ileri sürdü. Ziya Gökalp'ın devletçi milliyetçiliğinden farklı olarak, alt sınıfların entegre edilmesini öngören sosyal içerikli bir milliyetçilik tasarladı.

İstanbul'a döndükten sonra Darülfünun ve Mülkiye Mektebi'nde tarih dersleri veren Akçura, İttihat ve Terakki Partisi'ne girmeyi reddetti. 25 Aralık 1908 tarihinde Ahmet Mithat, Necip Asım ve Bursalı Mehmet Tahir Bey gibi isimlerle birlikte Türk milliyetçilik esasına dayalı ilk dernek olan Türk Derneği'nin kurucuları arasında yer aldı. Türk Derneği'nin kısa ömrünün ardından 18 Ağustos 1911 tarihinde kurulan Türk Yurdu Derneği'nin de kurucuları arasında bulunan Akçura, derneğin yayın organı olan Türk Yurdu dergisini 17 yıl boyunca idare etti. 1912 yılında kurulan Türk Ocağı'nın kuruluşunda da etkin rol oynadı. Rusya'daki Türklerin haklarını korumak amacıyla 1916 yılında Rusya Mahkûmu Müslüman Türk-Tatarların Hukukunu Müdafaa Cemiyeti'ni kurdu ve çeşitli Avrupa ülkelerinde konferanslar verdi.

1918 yılında Hilâl-i Ahmer Cemiyeti temsilcisi olarak Rusya'ya giderek bir yıl boyunca Türk esirlerinin kurtarılması için çalıştı. 1919 yılında yurda döndüğünde Ahmet Ferit'in kurduğu Millî Türk Fırkası'na katılan Akçura, aynı yılın sonunda İngilizler tarafından tutuklandı. 1920 yılında hapisten çıktıktan sonra Millî Mücadele'ye katılmak üzere Anadolu'ya geçti ve Hariciye Vekâleti'nde Genel Müdür olarak görev yaptı. 1923 yılında İstanbul mebusu seçilerek TBMM'ye giren Akçura, Kurtuluş Savaşı sonrası TBMM adına İstanbul'u İtilaf Devletleri temsilcilerinden teslim aldı. TBMM'de 2, 3 ve 4. Dönem İstanbul Milletvekili, 5. Dönem'de ise Kars Milletvekili olarak görev yaptı.

1925 yılında Ankara Hukuk Mektebi'nde siyasi tarih dersleri vermeye başlayan Akçura, Mustafa Kemal'in kültür ve siyaset danışmanı olarak çalıştı. 1931 yılında Mustafa Kemal tarafından Türk Tarih Kurumu'nun kuruluşunda görevlendirilen Akçura, ertesi yıl kurumun başına getirildi. Birinci Türk Tarih Kongresi'ni yöneten Akçura, 1933 yılındaki üniversite reformundan sonra İstanbul Üniversitesi'nde siyasi tarih profesörü oldu. Kars milletvekili iken 11 Mart 1935 tarihinde geçirdiği kalp krizi sonucu İstanbul'da hayatını kaybetti ve Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.

Eserleri ve mirası

Yusuf Akçura'nın en bilinen eseri, Türk siyasal hayatında onu meşhur eden 'Üç Tarz-ı Siyâset' adlı dizi makaledir. Bu makaleler 1904 yılında Mısır'ın başkenti Kahire'de yayımlanan 'Türk' adlı gazetede çıktı. Akçura'nın Paris'te hazırladığı 'Osmanlı Saltanatı Müessesatının Tarihine Dair Bir Tecrübe' adlı doktora tezi, Fransızca olarak yazılmış ve üçüncülük ödülü kazanmıştır. Bu eserin giriş kısmı 1914 yılında Bilgi Dergisi'nde yayımlanmıştır. Kazan'da okuttuğu dersleri içeren 'Ulum ve Tarih' adlı eseri 1906 yılında Kazan'da basılmıştır.

Akçura'nın diğer önemli eserleri arasında 'Mevkufiyet Hatıraları', 'Eski Şuray-ı Ümmet'te Çıkan Makalelerimden' ve 'Türk, Cermen ve Islavların Münasebat-ı Tarihiyeleri' yer alır. 'Muasır Avrupa'da Siyasi ve İctimai Fikirler ve Fikri Cereyanlar' adlı eseri 1923 yılında Maarif Vekaleti Neşriyatı tarafından yayımlandı. Ankara Hukuk Mektebi ve Fakültesi neşriyatı olarak 'Zamanımız Avrupa Siyasi Tarihi' adlı ders kitaplarının çeşitli ciltlerini hazırladı. Ölümünden sonra 1940 yılında Türk Tarih Kurumu tarafından 'Osmanlı Devletinin Dağılma Devri' adlı eseri yayımlandı. Ayrıca 'Türk Milliyetçiliğinin Kökenleri' ve 'İlk Büyük Türk Tarihçisi Kazanlı Sahabettin Mercanî' gibi çalışmaları da literatürdeki yerini almıştır.

Akçura, tarih ilminin soyut bir bilim olmadığını, hayat için ve milletlerin varlıklarını muhafaza etmek amacıyla yapılması gerektiğini savundu. Birinci Türk Tarih Kongresi'nde sunduğu tebliğde, tarihin milletlerin ve kavimlerin kuvvetlerini geliştirmek için bir araç olduğunu vurguladı. Yayın hayatı boyunca Kazan Muhbiri gibi gazeteler çıkarması ve Türk Yurdu dergisini yönetmesi, Türkçülük fikrinin geniş kitlelere ulaşmasını sağladı. Rusya'daki Türklerin siyasi ve kültürel hakları için verdiği mücadele, onun sadece bir düşünür değil, aynı zamanda aktif bir siyasetçi ve aktivist olduğunu göstermektedir.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
• Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.